Börkur á hrossamakrílveiðum við strendur Afríku

Börkur á hrossamakrílveiðum við strendur AfríkuÍ tilefni af því að Síldarvinnslan verður 60 ára hinn 11. desember nk. munu birtast pistlar um sögu fyrirtækisins á heimasíðunni af og til út árið. Hér verður fjallað um hrossamakrílveiðar Barkar við strendur norðvestur Afríku síðla árs 1975.
 
Börkur NK við Afríkustrendur.Börkur NK við Afríkustrendur.Síldarvinnslan festi kaup á uppsjávarskipinu Berki árið 1973. Skipið þótti óhemju stórt en því var fyrst og fremst ætlað að leggja stund á loðnu- og kolmunnaveiðar í þeim tilgangi að tryggja fiskimjölsverksmiðju fyrirtækisins í Neskaupstað hráefni.
 
Erfiðlega gekk að finna næg verkefni fyrir þetta stóra skip fyrstu árin og stóð til að selja það úr landi vorið 1976. Af sölunni varð þó ekki einkum vegna þess að einmitt á þessu ári hófust sumar- og haustveiðar á loðnu út af Norðurlandi og Vestfjörðum.
 
Á þeim árum, þegar leitað var verkefna fyrir Börk, var ýmislegt reynt fyrir utan hefðbundnar loðnuveiðar og tilraunir til kolmunnaveiða. Börkur lagði til dæmis stund á síld- og makrílveiðar í Norðursjó frá vori og fram á sumar 1975 og að þeim loknum hélt hann til loðnuveiða í Barentshafi þar sem fengust 8.000 tonn á sjö vikum. Um haustið hélt Börkur síðan til veiða á hrossamakríl undan ströndum norðvestur Afríku. Þessar Afríkuveiðar eru áhugaverðar ekki síst vegna þess að aldrei hefur norðfirskt skip haldið til veiða á jafn fjarlæg mið. Makrílveiðin við Afríkustrendur gekk illa og varð afli Barkar sáralítill en honum var landað um borð í bræðsluskipið Norglobal sem fylgdi nokkrum veiðiskipum á þessar fjarlægu slóðir. Íslensku veiðiskipin sem freistuðu þess að fanga hrossamakríl við Afríku á þessum tíma ásamt Berki voru Sigurður, Reykjaborg, Ásgeir, Ásberg, Óskar Halldórsson og Guðmundur. Auk íslensku skipanna var þarna töluverður floti frá Sovétríkjunum, Norður-Kóreu og Japan.
 
Þegar siglt var áleiðis til Afríku voru Barkarmenn bjartsýnir. Um borð var nót sem hafði verið dýpkuð heil reiðinnar býsn og mun hafa verið orðin 127 faðma djúp. Þessi stóra nót hlyti að duga vel til að fanga sprellfjörugan Afríkumakríl.
 
Magnús Jóhannsson háseti faðmar sleggjuhákarl sem kom í nótina. Hjá honum stendur Axel Magnússon kokkur.Magnús Jóhannsson háseti faðmar
sleggjuhákarl sem kom í nótina.
Hjá honum stendur Axel Magnússon kokkur.
Börkur kastaði fyrst á mikla hrossamakríltorfu 2. nóvember. Kastið var ágætt en nótin reyndist allt of veikbyggð. Hún rifnaði mikið og einungis náðust 40-50 tonn. Daginn eftir var kastað á ný en allt fór á sömu leið.
 
Fljótlega áttuðu menn sig á því að nótin hentaði alls ekki til veiðanna og því var ráðist í að grynnka hana og breyta henni í þeirri von að hún myndi þá henta betur. Tryggvi Vilmundarson netagerðarmeistari var háseti á Berki á þessum tíma og stjórnaði hann verkinu.
 
Að loknum fyrstu dögunum á miðunum fannst lítið af makríl auk þess sem nótarvesenið hélt áfram þrátt fyrir breytingarnar á nótinni. Alls fengust 1.500-1.600 tonn af hrossamakríl á meðan Börkur var á þessum fjarlægu miðum. Veitt var 20-30 mílur frá ströndum Máritaníu og var yfirleitt landsýn.
 
Öllum aflanum var landað um borð í bræðsluskipið Norglobal og var ætlast til að landað væri daglega. Ef löndun dróst varð fljótlega ekkert eftir nema beinin af makrílnum, hitt varð að vatnskenndri drullu í hitanum og nýttist ekki. Þegar á leið fengu Barkarmenn litla nót um borð í bræðsluskipinu og reyndu um tíma að veiða sardínellu, en þær veiðar skiluðu einnig heldur litlum árangri.
 
Margar fisktegundir komu í nót Barkar á Afríkumiðum og reyndar hin furðulegustu kvikindi. Líklega var um að ræða hátt í 40 tegundir; fiskar af ýmsum stærðum og allt upp í hákarla, meðal annars fékkst einu sinni sleggjuhákarl.
 
Samskipti við innfædda voru í lágmarki. Aldrei var siglt til hafnar í Máritaníu og aðeins einu sinni sáu Barkarmenn framan í Máritaníumenn. Þá var verið að veiðum á hefðbundinni veiðislóð þegar strandgæslubátur birtist fyrirvaralaust. Komu strandgæslumennirnir um borð og skoðuðu veiðarfærin. Börkur hafði einungis leyfi til nótaveiða en aftur á skipinu var troll á tromlu. Gerð var krafa um að trollið væri tekið af tromlunni og því komið fyrir í geymslu í skipinu.
 
Þegar ekki var verið að veiðum var gjarnan verið í sólbaði. Talið frá vinstri: Axel Magnússon, Tryggvi Vilmundarson, Sverrir Guðlaugur Ásgeirsson, Þórður Þórðarson og Finnur Þórðarson.Þegar ekki var verið að veiðum var gjarnan verið í sólbaði.
Talið frá vinstri: Axel Magnússon, Tryggvi Vilmundarson,
Sverrir Guðlaugur Ásgeirsson,
Þórður Þórðarson og Finnur Þórðarson.
Á meðan á Afríkuúthaldinu stóð fór Börkur í tvígang til Las Palmas á Kanaríeyjum. Í fyrra skiptið vegna mannaskipta og í síðara skiptið áður en siglt var heim. Ekki fékkst heimild til að leggjast að bryggju því Börkur hafði ekki skírteini sem staðfesti að skipið væri laust við rottur. Þetta þótti Barkarmönnum sérkennilegt því þeir voru fluttir í land á báti og sáu þá að í höfninni lágu alls konar dallar og í sumum þeirra var heilmikill rottugangur. Eins og gengur og gerist skiptist áhöfnin í tvennt þegar í land var komið; sumir fóru að versla og skoða sig um en aðrir fóru á fyllerí enda fékkst mjöðurinn á býsna hagstæðu verði.
 
Sjálfsagt halda lesendur að vistin við Máritaníustrendur hafi verið heldur daufleg en svo var ekki. Þegar ekki var verið að veiðum var mikið spilað á spil og legið í sólbaði. Þá stóð Axel Magnússon kokkur fyrir kvöldvökum fram í stafni. Þar voru flutt ýmis skemmtiatriði og mikið sungið við harmonikkuundirleik Harrys Holsviks loftskeytamanns. Jafnt lagvissir sem laglausir kyrjuðu hástöfum Kátir voru karlar, Sjómannavalsinn og ýmsa ættjarðarsöngva þarna í hitbeltissvækjunni. 
Allar vistir fengust í Norglobal. Þar var til dæmis hægt að fá nýbakað brauð og sígarettur. Mjólkin var hins vegar búin til daglega um borð í Berki í sérstakri maskínu og var notað í hana vatn, smjör og mjólkurduft.
 
Neðan þilja var góð loftkæling í Berki þannig að hitastig var þar hið þægilegasta þó hitastigið fyrir utan væri hátt. Enginn póstur barst skipverjum á meðan á Afríkuveiðunum stóð en unnt var að tala heim frá Norglobal.
 
Á fyrri hluta veiðitímabilsins við Afríkustrendur var Hjörvar Valdimarsson skipstjóri á Berki en síðan tók Sigurjón Valdimarsson við skipstjórninni.
 
Sigurjón Ingvarsson háseti um borð í Berki á legunni í Las Palmas á Kanarí. Í baksýn er rússneskur verksmiðjutogariSigurjón Ingvarsson háseti um borð í
Berki á legunni í Las Palmas á Kanarí.
Í baksýn er rússneskur verksmiðjutogari
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Myndirnar sem fylgja þessum pistli tók Þórður Þórðarson sem var háseti á Berki á fyrri hluta veiðitímabilsins úti fyrir ströndum Máritaníu.
 

Hver er hin raunverulega staða í íslenskum sjávarútvegi?

Alltof algengt er að í aðdraganda kosninga sé sjávarútvegurinn notaður af frambjóðendum sem endalaus uppspretta fjármagns til að fjármagna kosningaloforðin. Það virðist vera sama hvernig árar í greininni, alltaf á að vera hægt að teygja sig eftir meira fjármagni frá sjávarútvegsfyrirtækjum.

Í aðdraganda þessara kosninga er við hæfi að vitna í orð Árna Vilhjálmssonar, fyrrv. prófessors við HÍ, á aðalfundi Granda árið 1995 þegar fyrstu alvöru umræður um veiðigjald voru að eiga sér stað:

„Margir ólíkir hættir við gjaldtöku hafa verið orðaðir. Einn háttur er árlegt gjald, sem nemur tiltekinni krónutölu á hvert tonn fisks, sem heimild fæst til að veiða. Á slíku kerfi er sá annmarki, mjög alvarlegur að mínu mati, að árlega gæti risið upp ágreiningur og kostnaðarsöm umræða um allt þjóðfélagið um það, hversu hátt gjaldið skyldi vera það sinnið. Kostað skyldi kapps um að kreista allan umframhagnaðinn út úr útgerðinni. Hætt er við, að slík gjaldtaka hefði lamandi áhrif á alla skapandi hugsun í greininni, á allt framtak og frumkvæði, enda yrði það ekki umbunað, þegar á heildina er litið.“

Nú á dögunum birti Stjórnstöð ferðamála margvíslegar upplýsingar um gang mála hjá ferðaþjónustunni. Hvergi er að finna svipaðar upplýsingar um þróun helstu hagtalna í sjávarútvegi og vegna þess hversu snögglega rekstrarumhverfi útflutningsgreina hér á landi hefur breyst er nauðsynlegt að halda til haga nokkrum atriðum um þróun mála í sjávarútveginum:

Veiðigjald í september síðastliðnum nam 1.000.000.000 kr

Veidigjald 2017

Svo virðist sem hækkun á veiðigjaldinu í september sl. hafi ekki ratað í umræðuna en þá tvöfaldaðist veiðigjaldið á margar tegundir frá fyrra fiskveiðiári. Þegar reiknað veiðigjald er brotið niður á hvern mánuð ársins 2017 má glögglega sjá hvaða áhrif þessi hækkun hefur í för með sér en til að mynda nam reiknað veiðigjald í september sl. 1 milljarði kr. Á yfirstandandi fiskveiðiári er áætlað að veiðigjaldið geti numið rúmlega 11 milljörðum króna sem er um tvöföldun frá síðasta fiskveiðiári. Útreikningar á veiðigjaldi yfirstandandi fiskveiðiárs byggja á rekstrarniðurstöðu ársins 2015 en margt hefur breyst frá því ári.

 

 

Verðlækkun

Ef við skoðum þær afurðir sem lækkað hafa hvað mest frá árinu 2015 má að miklu leyti rekja þá lækkun til Rússabannsins svonefnda. Til að mynda þá hefur fiskimjöl ásamt karfa-, ufsa og síldarafurðum lækkað um 40-50% í íslenskum krónum. Á sama tíma hefur myntkarfa Seðlabankans lækkað um 20% og því er ekki aðeins um gengislækkun að ræða heldur töluverða afurðarverðslækkun. Fyrirtækin og sjómennirnir hafa fundið mikið fyrir þessari þróun.

Launaþróun

Samhliða mikilli gengislækkun hafa laun á Íslandi hækkað til muna. Hér er hent upp mynd sem sýnir launaþróun í norskum krónum og íslenskum. Þar sem Norðmenn eru helstu samkeppnisaðilar Íslendinga þegar kemur að sölu á fiskafurðum á erlendum mörkuðum er tilhlýðilegt að birta þá launaþróun sem verið hefur á Íslandi einnig í norskum krónum. Laun á Íslandi frá 2012 til 2017 hafa hækkað í íslenskum krónum um 43,6% en séu þau færð yfir í norskar krónur hafa laun á Íslandi hækkað um 129,3%. Þessi þróun hefur haft mikil áhrif á samkpennishæfni íslensks sjávarútvegs.

Hið opinbera fær stærsta hlutinn úr grálúðutúrnum

Grálúðaskipting

Þegar framangreind skipting verðmæta í grálúðutúr hjá frystiskipi eins og Blængi NK er skoðuð sést glögglega hve stór hlutur hins opinbera er í raun.  Hlutfall þeirra gjalda sem renna beint til ríkissjóðs og sveitarfélaga af aflaverðmæti er um þriðjungur alls aflaverðmætis umræddrar veiðiferðar. Einnig má nefna að til viðbótar við umræddan þriðjung rennur reiknaður tekjuskattur af hagnaði fyrirtækisins til ríkissjóðs og má því áætla að hlutur ríkisins geti orðið 35% af heildarverðmætum. Það sem eftir situr skiptist annars vegar milli sjómanna og hins vegar útgerðar. Hluti útgerðarinnar þarf að standa undir rekstri og fjárfestingum til frambúðar, s.s. endurnýjun tækja o.s.frv. Því má með sanni segja að stærsti hluturinn úr umræddum grálúðutúr renni til hins opinbera.

1% af tekjum ríkisins kemur frá sjávarútvegi – hefur heyrst í aðdraganda kosninga.

Hlutfall sjávarútvegs í sköttum

Ef skoðaðar eru tekjur ríkissjóðs af tryggingagjaldi, tekjuskatti og öðrum sköttum allra lögaðila á Íslandi sést að hlutfall þess sem útgerðar- og fiskvinnslufyrirtæki greiða er umtalsvert (hér eru ekki meðtalin fyrirtæki með afleidda starfsemi). Árið 2013 var hlutfall þessara skatta frá sjávarútvegsfyrirtækjum 16,5% af heild en var árið 2016 11,3%. Hér ber að nefna að ekki eru taldir með aðrir skattar sem sjávarútvegsfyrirtækin greiða t.d. stimpilgjöld og kolefnisgjöld. Því má ljóst vera að tekjur hins opinbera af starfsemi sjávarútvegsfyrirtækjanna er langt umfram þau 1% sem nefnd hafa verið í máli sumra frambjóðenda.

Beinir skattar vegna starfsemi Síldarvinnslunnar árið 2015 námu 0,7% af tekjum ríkissjóðs

Til að átta sig á hve stórt framlag sjávarútvegsins er til samfélagsins má nefna að árið 2015 voru tekjur ríkissjóðs 686,5 milljarður kr. Það ár nam tekjuskattur, tryggingagjald, veiðigjöld, fjármagnstekjuskattur, staðgreiðsla starfsmanna og aðrir skattar Síldarvinnslunnar hf. 4,8 milljörðum kr. eða sem nemur 0,7% af tekjum ríkissjóðs. Það gefur því auga leið þegar framlag Síldarvinnslunnar er þetta hátt þá er heildarframlag sjávarútvegarins miklu hærra en 1% af tekjum ríkissjóðs, hvernig sem á það er litið.

Því miður er það alltof algengt að gert sé lítið úr framlagi sjávarútvegsins til samfélagsins og þar af leiðandi gert lítið úr framlagi þeirra sem starfa í greininni. Til marks um hversu ómaklegt slíkt er má benda á að framlag Síldarvinnslunnar og starfsmanna hennar til hins opinbera nam 1,1 milljón kr. á mánuði á hvern starfsmann árið 2016, eða samtals 13,2 milljón kr. á starfsmann það árið. Starfsmenn Síldarvinnslunnar mega því vera stoltir af sínu framlagi til samfélagsins þrátt fyrir þann tón sem nú má heyra frá ýmsum frambjóðendum nú í aðdraganda kosninga.

Beitir með síld úr færeysku lögsögunni

Beitir NK með síldarhol. Ljósm. Guadalupe LaizBeitir NK með síldarhol. Ljósm. Guadalupe LaizBeitir NK kom sl. nótt til Neskaupstaðar með 1.350 tonn af síld sem öll fer til vinnslu í fiskiðjuveri Síldarvinnslunnar. Síldin fékkst í færeyskri lögsögu, 250-260 sjómílur austur af landinu. Sturla Þórðarson skipstjóri segir að ekki hafi orðið vart við mikla síld á veiðisvæðinu en aflinn fékkst í fimm holum. Síldin sem Beitir veiddi í veiðiferðinni er svipuð og áður hefur veiðst og hentar vel til manneldisvinnslu.
 
Börkur NK hélt til síldveiða í færeysku lögsögunni í gær. 
 
 
 
 
 

Afurðirnar fluttar úr landi

Útskipun á frystum afurðum í Norðfjarðarhöfn. Ljósm. Smári GeirssonÚtskipun á frystum afurðum í Norðfjarðarhöfn. 
Ljósm. Smári Geirsson
Þessa dagana kemur hvert skipið á fætur öðru til Neskaupstaðar til að lesta frystar afurðir. Eitt skipanna liggur við bryggju og er að lesta 1.500 tonn en tvö liggja við festar á firðinum. Að sögn Heimis Ásgeirssonar yfirverkstjóra í frystigeymslum Síldarvinnslunnar munu þessi skip samtals lesta 6.000-7.000 tonn en mikilvægt er að losna við afurðirnar svo nægilegt rými sé í geymslunum fyrir framleiðslu fiskiðjuversins og þeirra vinnsluskipa sem landa í Neskaupstað. Heimir segir að tíðarfarið hjafi tafið afgreiðslu skipanna. „Það hefur rignt mikið síðustu daga og það hefur tafið okkur verulega. Hins vegar gerum við okkur vonir um að það stytti upp þegar líður á daginn og þurrt verði að mestu næstu daga. Við verðum að láta hendur standa fram úr ermum því auk skipanna er vinnsluskipið Hákon EA að landa 650 tonnum af frystri síld í dag,“ sagði Heimir.