Polar Amaroq heldur til loðnuleitar í dag

Polar Amaroq. Ljósm. Hlynur SveinssonPolar Amaroq. Ljósm. Hlynur SveinssonSíðar í dag mun grænlenska skipið Polar Amaroq halda til loðnuleitar frá Neskaupstað.  Heimasíðan ræddi við Þorstein Sigurðsson, sviðsstjóra uppsjávarlífríkis hjá Hafrannsóknastofnun, um fyrirhugaða leit. Þorsteinn sagði að ákveðið hefði verið á samráðsfundi Hafrannsókastofnunar og útgerðarinnar að halda áfram að vakta loðnuna og hafa samstarf um það verkefni. „Polar Amaroq mun væntanlega hefja leit í Norðfjarðardýpi og halda síðan norðureftir. Gert er ráð fyrir að hafrannsóknaskipið Árni Friðriksson haldi síðan til leitar á föstudag og mun það halda vestur eftir. Byrjað verður á að skoða útjaðra leitarsvæðisins en megintilgangurinn er að kanna hvort eitthvað hefur bæst í þau rúmlega tvö hundruð þúsund tonn sem mældust á dögunum. Það er ekki búið að ákveða hve lengi þessi skip verða við leit núna en það mun meðal annars fara eftir því hvort eitthvað hefur breyst frá fyrri leit,“ segir Þorstreinn.

Þessir hlerar eru framtíðin

Polar Amaroq siglir inn Norðfjörð í gær. Ljósm. Hlynur SveinssonPolar Amaroq siglir inn Norðfjörð í gær.
Ljósm. Hlynur Sveinsson
Grænlenska skipið Polar Amaroq kom til Neskaupstaðar í gær með 1.800 tonn af kolmunna. Aflinn fékkst á gráa svæðinu svonefnda á milli Færeyja og Skotlands. Í veiðiferð skipsins voru Poseidon hlerar í fyrsta sinn reyndir við uppsjávarveiðar og var Atli Jósafatsson hönnuður hleranna með í för. Þegar Polar Amaroq kom til hafnar fór tíðindamaður heimasíðunnar um borð og spurði Geir Zoëga skipstjóra hvernig hlerarnir hefðu reynst. „Þetta gekk afar vel og það fer ekkert á milli mála að þessir hlerar eru framtíðin. Tilkoma þeirra gerir allt auðveldara við togveiðarnar og með þeim er ávallt hægt að halda trollinu í hámarksveiðihæfni,“ segir Geir Zoëga.
 
Atli Jósafatsson upplýsti að þróun Poseidon hleranna hefði staðið yfir í sex ár og Rannís hefði styrkt þróunarverkefnið myndarlega. Hlerarnir eru tölvustýrðir og er það nýung. Tvisvar hefur minni útgáfa af hlerunum verið reynd á hafrannsóknaskipinu Árna Friðrikssyni og einu sinni farið með þá í veiðiferð á Vestmannaey VE, en nú var stærri útgáfa reynd í fyrsta sinn við uppsjávarveiðar. Atli segir að veiðiferð Polar Amaroq með hlerana hafi gengið vel. Eitt vandamál kom upp á; tölvusamband við stjórnbúnað annars hlerans datt út en það er auðvelt að lagfæra. Annars segir Atli að hlerarnir hafi staðist allar væntingar; gott væri að kasta þeim, þeir gefi gott hlerabil og séu léttir í drætti. 
 
Poseidon hlerarnir hífðir um borð í Polar Amaroq. Ljósm. Hlynur SveinssonPoseidon hlerarnir hífðir um borð í Polar Amaroq.
Atli var beðinn um að lýsa hlerunum og hvernig þeir virkuðu. „Hlerunum er stjórnað með tölvu úr brú skipsins með því að vængir þeirra eru hreyfðir og sjóflæðinu í gegnum þá þannig stýrt. Á hlerunum eru sex vængir, þrír á efri hluta hlerans og þrír á neðri. Ef til dæmis allir vængirnir eru opnir fæst minnsta bil á milli hlera og opnunin á veiðarfærinu er þá í samræmi við það. Ef við færum hinsvegar vængina nær hver öðrum og minnkum þannig gegnumstreymið eykst bilið á milli hleranna og opnunin á veiðarfærinu verður meiri eða meira skver eins og sagt er. Hægt er að stjórna hverjum væng fyrir sig á hlerunum til dæmis með því að loka neðri vængjum hlerans en þá hallar hlerinn inn á við og hlerar og troll færast ofar í sjónum. Ef hins vegar efri hluta hleranna er lokað þá fara hlerar og troll neðar í sjónum. Þegar togað er á móti miklum straumi þá er hægt að draga úr krafti hleranna svo bilið á milli þeirra verður minna. Þegar beygt er á togi þá er unnt að draga úr krafti ytri hlerans og draga þannig úr álagi og snúa á skemmri tíma. Poseidon hlerarnir reyndust vel við kolmunnaveiðarnar í þessari veiðiferð en þeir henta einnig vel við botntrollsveiðar. Þá er unnt að halda hlerunum í ákveðinni fjarlægð frá botni og draga þannig úr viðnámi og sliti á hlerunum,“ segir Atli.
 
Poseidon hlerunum kastað á kolmunnamiðunum.Poseidon hlerunum kastað á kolmunnamiðunum.Atli segir að hann sé ákaflega þakklátur Síldarvinnslunni og Polar Pelagic fyrir þá trú sem fyrirtækin hafi á verkefninu. Það er líka vel við hæfi að fyrsta veiðiferðin með stærri Poseidon hlerana hafi verið farin frá Neskaupstað og aflanum landað þar enda má segja að verkefnið sé með sterka norðfirska tengingu. Atli er fæddur í Neskaupstað árið 1953 og faðir hans var Jósafat Hinriksson, en hann rak fyrirtækið J. Hinriksson sem var stór framleiðandi toghlera. Afi Atla var síðan Hinrik Hjaltason vélstjóri og járnsmiður í Neskaupstað. Jósafat var mikill áhugamaður um söfnun gamalla muna og Sjóminja og smiðjumunasafn Jósafats Hinrikssonar er einmitt í Neskaupstað. Í móðurættina er Atli komin af Pétursættinni sem á sterkar rætur í Neskaupstað.
 
 
 
 
 
 

Árið byrjar vel hjá Eyjunum, en vertíð ekki hafin

15 IMG 2672

Jón Valgeirsson skipstjóri á Bergey VE og Birgir Þór Sverrisson skipstjóri á Vestmannaey VE. Ljósm: Guðmundur Alfreðsson

                Bergey VE landaði í Vestmannaeyjum sl. mánudag og aftur í dag. Aflinn á mánudaginn var 76 tonn eða fullfermi en í dag um 50 tonn.  Vestmannaey VE landaði fullfermi í Eyjum sl. þriðjudag eða 76 tonnum. Heimasíðan hafði samband við skipstjórana og spurði hvernig árið færi af stað. Birgir Þór Sverrisson, skipstjóri á Vestmannaey, segir að það byrji nokkuð vel. „Árið byrjar bara vel og nokkuð betur en í fyrra. Það er þó engin vertíð hafin. Vertíðin ætti að hefjast um næstu mánaðamót, þá ætti að vera komin fiskur hérna við Eyjarnar og þá ætti alvöru aksjón að vera að byrja. Það hefur samt verið tiltölulega góð veiði hjá okkur í tveimur fyrstu túrum ársins. Við höfum verið á Breiðamerkurdýpi og Skeiðarárdýpi og þar hefur mest fengist ýsa og karfi. Við getum ekki kvartað yfir gangi mála í byrjun ársins,“ segir Birgir Þór.

                Jón Valgeirsson, skipstjóri á Bergey, tekur undir með Birgi og segir að árið byrji vel. „Við höfum verið að veiðum á Skeiðarárdýpi og við Ingólfshöfða og þar hefur verið ágætur afli í fótreipistroll. Við erum að landa í dag eftir stuttan túr og fengum góðan afla við Pétursey. Þarna fékkst stór þorskur og í honum voru ansi myndarleg hrogn. Það er farið að styttast í vertíðina og farinn að sjást göngufiskur hérna við Eyjarnar,“ segir Jón.

Loðnan – lítill fiskur en áhrifaríkur

                Um þessar mundir er verið að leita loðnu og margir bíða spenntir eftir niðurstöðu. Hafrannsóknaskip ásamt uppsjávarskipunum Berki NK og Aðalsteini Jónssyni SU annast leitina og ef hún skilar ekki skýrum árangri verður án efa leitað á ný fljótlega. Það er gjarnan ákveðin spenna tengd loðnunni um þetta leyti árs og er það ágætt tilefni til að rifja upp sögu loðnuveiða með nokkurri áherslu á áhrif þeirra á starfsemi Síldarvinnslunnar.

  • Fullyrt er að Jakob Jakobsson útgerðarmaður á Strönd í Neskaupstað hafi verið fyrstur manna á Íslandi til að hagnýta sér loðnu. Hóf hann að nota loðnu sem beitu á vertíðum á Hornafirði um 1920. Fyrst þegar loðnu var beitt á Hornafirði var hún týnd af fjörum en þegar menn gerðu sér grein fyrir gildi hennar komu menn sér upp litlum fyrirdráttarnótum til að veiða hana í við háflæði. Almennt var farið að beita loðnu á Hornafirði árið 1924.
  • Þegar Austfirðingar hófu að stunda veiðar á vetrarvertíðum frá Sandgerði hófu þeir einnig að nota loðnu sem beitu þar. Mun Ölver Guðmundsson útgerðarmaður í Neskaupstað hafa rutt brautina í þessum efnum. Notaði hann í fyrstu háf sem dreginn var í sjónum til að veiða loðnuna í og fljótlega var almennt farið að nota loðnu sem beitu á Suðurnesjum. Á vertíðinni 1938 tók Ölver Guðmundsson vélbátinn Frey NK á leigu á meðan loðnan gekk fyrir Reykjanes í þeim tilgangi að láta bátinn veiða loðnu í litla herpinót. Gengu veiðarnar vel og seldi Ölver þá loðnu sem Freyr veiddi og hann hafði ekki not fyrir sjálfur. Því má segja að Freyr hafi verið fyrsta loðnuveiðiskip Norðfirðinga.

Freyr NK 16

Freyr NK veiddi loðnu í herpinót árið 1938. Ljósm: Guðmundur Bjarnason frá Gerðisstekk

  • Seint á fimmta áratug 20. aldarinnar var efnt til tilraunaveiða á loðnu með það í huga að nýta hana til framleiðslu á mjöli og lýsi. Fyrir utan tilraunaveiðarnar hófst loðnuveiði með slíka framleiðslu í huga árið 1963 en þær fóru hægt af stað. Fyrsti Norðfjarðarbáturinn sem hélt til slíkra veiða var Gullfaxi NK en það var veturinn 1964. Hringnótin sem Gullfaxi notaði var 117 faðma löng og 20 faðma djúp. Helsta vandamálið sem útgerð Gullfaxa stóð frammi fyrir var að erfiðlega gekk að fá einhverja fiskimjölsverksmiðju til að vinna aflann. Loks tókst að fá Lýsi og mjöl í Hafnarfirði til að hefja loðnuvinnslu. Framan af var loðnan einungis veidd úti fyrir suður- og suðvesturströnd landsins.
  • Árið 1966 héldu Síldarvinnsluskipin Barði og Bjartur til loðnuveiða og frá þeim tíma hafa skip frá fyrirtækinu ávallt tekið þátt í loðnuvertíðum. Tveir Síldarvinnslubátar héldu til loðnuveiða árið 1968 og þá var loðna fyrst tekin til vinnslu hjá fiskimjölsverksmiðju fyrirtækisins í Neskaupstað. Hinn 21. febrúar þetta ár kom Börkur með fyrsta loðnufarminn sem þar var landað en alls tók verksmiðjan á móti 7.759 tonnum af loðnu á vertíðinni og framleiddi 1.342 tonn af loðnumjöli og 309 tonn af loðnulýsi.

Börkur NK 122. File6285

Börkur NK kom með fyrsta loðnufarminn til Neskaupstaðar 21. febrúar 1968. Ljósm: Guðmundur Sveinsson

  • Eftir að móttaka loðnu hófst á Austfjörðum fóru Austfirðingar að velta því fyrir sér hvort ekki væri unnt að hefja loðnuveiðar fyrr en gert var og veiða loðnuna á meðan hún væri að ganga suður með Austfjörðum. Sérstaklega var rætt um hvort mögulegt væri að loðnan gæti komið í stað síldarinnar sem hafði verið undirstaða atvinnulífs á fjörðunum en var nú horfin á braut frá miðunum við landið. Fyrst var reynt að leggja stund á loðnuveiðar út af Austfjörðum árið 1970 en veður var óhagstætt og loðnan stóð djúpt og því varð veiðiárangur lítill. Segja má að fyrst hafi náðst góður árangur á loðnuveiðum austan og norðaustan af landinu árið 1972. Við það jókst loðnuafli mikið og urðu Austfirðir miðstöð veiða og vinnslu fyrri hluta hverrar vertíðar.
  • Allt frá þessum tíma hefur Síldarvinnslan lagt mikla áherslu á veiðar og vinnslu á loðnu og hefur loðnan ávallt haft mikil áhrif á afkomu fyrirtækisins. Lögð hefur verið áhersla á að fyrirtækið ætti skip sem hentuðu til loðnuveiða og þá hafa vinnslustöðvarnar í landi verið útbúnar til að gera sem mest verðmæti úr þeirri loðnu sem berst að. Framleiðsla á frystri loðnu til útflutnings hófst hjá Síldarvinnslunni árið 1971 en þá voru fryst 104 tonn. Með tímanum varð loðnufrysting mikilvægur þáttur í starfsemi fyrirtækisins. Vinnsla á loðnuhrognum hófst síðan hjá Síldarvinnslunni árið 1978.

Hrognavinnsla í neskaupstað

Hrognavinnsla hófst hjá Síldarvinnslunni árið 1978 og hefur síðan verið mikilvægur þáttur í vinnslu á loðnu. Ljósm: Hákon Ernuson

  • Það er afar mikilvægt fyrir Síldarvinnsluna að loðnuveiðar verði heimilaðar og því bíða menn spenntir eftir niðurstöðum allra loðnuleitarleiðangra. Fyrirtækið gerir út tvö skip, Börk og Beiti, sem gert er ráð fyrir að leggi stund á loðnuveiðar og eins er ráðgert að Bjarni Ólafsson AK, sem er í eigu dótturfélags Síldarvinnslunnar, haldi til loðnuveiða. Þá skal haft í huga að Síldarvinnslan á og rekur þrjár fiskimjölsverksmiðjur og fullkomið fikiðjuver sem byggja að drjúgum hluta á loðnu sem hráefni. Það verður því ekki annað sagt en að loðnan sé áhrifarík þó lítil sé.
  • Það hefur mikið breyst hvað vinnslu á loðnu varðar. Hér að framan var þess getið að loðna hefði fyrst verið fryst hjá Síldarvinnslunni árið 1971 en þá voru fryst 104 tonn. Í fiskiðjuveri Síldarvinnslunnar í Neskaupstað tekur nú nákvæmlega 2,8 klukkustundir að vinna 104 tonn af loðnu.

Beitir á loðnumiðum

Um borð í Beiti NK á loðnumiðunum. Ljósm: Helgi Freyr Ólason