Vertíðarbragur; Vestmannaey og Bergey með fullfermi

Vestmannaey VE kemur til hafnar.  Ljósm. Guðmundur AlfreðssonVestmannaey VE kemur til hafnar.
Ljósm. Guðmundur Alfreðsson
Bæði skip Bergs-Hugins, Vestmannaey VE og Bergey VE, komu til Vestmannaeyja í gær með fullfermi. Skipstjórarnir segja að nú sé vertíðin hafin og mikið sé af fallegum vertíðarfiski við Eyjarnar. Heimasíðan ræddi við báða skipstjórana og sagði Birgir Þór Sverrisson, skipstjóri á Vestmannaey, að vel hefði fiskast af þorski og karfa í veiðiferðinni. „Við vorum að koma að norðan þar sem verið var að breyta millidekki skipsins. Við byrjuðum að veiða í Hvalbakshallinu en mestan afla fengum við út af Ingólfshöfða og í Skeiðarárdýpi. Túrinn gekk alveg ljómandi vel og millidekkið svínvirkar. Nú er byrjuð mokveiði hér við Eyjarnar og sannkölluð vertíðarstemmning hafin,“ sagði Birgir Þór.
 
Jón Valgeirsson, skipstjóri á Bergey, tók undir með Birgi Þór og sagði að það væri kominn vertíðarbragur á veiðarnar við Eyjar. „Það er að færast fjör í leikinn og þorskurinn er farinn að sýna sig hressilega. Í síðasta túr byrjuðum við að veiða í Skeiðarárdýpinu og fengum þar góða blöndu og töluvert af karfa en síðan færðum við okkur út af Vík og þar fékkst þorskur og ufsi. Þetta lítur allt saman býsna vel út,“ sagði Jón.
 
Nú er leiðinda austanátt og bræla við Eyjar og reiknuðu skipstjórarnir ekki með að fara út fyrr en á morgun. 

Loðnan er á leið upp í fjöruna í Lónsbugtinni

PA ad veidum TBPolar Amaroq á veiðum.

Bergmálsgögn frá loðnumælingum Barkar NK, Polar Amaroq og Hákonar EA sl. sunnudag sýna samkvæmt mati Hafrannsóknastofnunar 90 þúsund tonn af loðnu. Mælingin fór fram á svæðinu við Papey.

                Polar Amaroq hélt á ný til mælinga sl. mánudagskvöld og fylgist með loðnugöngunni í samráði við Hafrannsóknastofnun. Heimasíðan ræddi stuttlega við Sigurð Grétar Guðmundsson skipstjóra á Polar Amaroq í morgun og var fyrst spurt hvort hann teldi meira af loðnu á ferðinni en sést hafði sl. sunnudag. „Já, það er að bætast í þetta. Það var ágætt að sjá í gær, lóðin voru þétt en það var allt annað form á þessu en á sunnudaginn. Þarna er loðnan komin í heitari sjó og hún er heldur dreifðari og heldur sig dýpra en á sunnudag. Hún er líka á mun stærra svæði. Við byrjuðum núna að krussa gönguna í austurátt og síðan var farið yfir svæðið aftur. Loðnan er komin grynnra en var. Hún er á leiðinni upp í fjöruna á Lónsbugtinni. Við munum kanna hve langt vestur gangan nær og síðan munum við halda til Neskaupstaðar og senda gögnin á Hafrannsóknastofnun þar sem þau verða yfirfarin og metin. Þetta eru svo þung gögn að erfitt er að senda þau rafrænt. Síðan er spáin ekkert sérstök þannig að best er að fara að hafa sig í land fljótlega,“ segir Sigurður.

 

 

Haldið til kolmunnaveiða og loðnutorfur kannaðar

Beitir NK er fyrsta skipið sem lagðist að hafnarbakkanum við nýju netagerð Hampiðjunnar í Neskaupstað sl. föstudag. Ljósm. Smári GeirssonBeitir NK er fyrsta skipið sem lagðist að hafnarbakkanum við nýju netagerð Hampiðjunnar í Neskaupstað sl. föstudag.
Ljósm. Smári Geirsson
Sl. föstudag hélt Beitir NK til kolmunnaveiða á miðunum vestur af Írlandi. Áður en skipið hélt til veiða lagðist það að hafnarbakkanum við hina nýju netagerð Hampiðjunnar í Neskaupstað til þess að fá þar þjónustu netagerðarmannanna. Var þetta í fyrsta skipti sem skip lagðist að garðinum. Sl. laugardag héldu síðan Bjarni Ólafsson AK og Börkur NK áleiðis á kolmunnamiðin. Þegar Bjarni Ólafsson var kominn um 10 mílur austur af Papey kom hann í mikið hvalalíf og varð var við stóran loðnuflekk. Fór hann um svæðið og sáust þá allmargar loðnutorfur. Í kjölfar þessa var ákveðið í samráði við Hafrannsóknastofnun að Börkur, Polar Amaroq og Hákon EA myndu kanna svæðið en öll þessi skip eru með kvarðaða mæla til loðnuleitar. Skipin þrjú krussuðu hið umrædda svæði í samvinnu við fiskifræðinga og kom Polar Amaroq með gögnin sem safnað var til Neskaupstaðar í morgun og voru þau síðan send suður til Reykjavíkur með flugi  þar sem þau verða yfirfarin á Hafrannsóknastofnun. Þegar loðnuleitinni var lokið í gær hélt Börkur áfram ferð sinni áleiðis á kolmunnamiðin. 
 
Heimasíðan ræddi stuttlega við Tómas Kárason skipstjóra á Beiti áður en skipið hélt til kolmunnaveiða. Fyrst var spurt hve langt væri á miðin. „Það eru tæplega 800 mílur á þessi mið og það tekur okkur um þrjá sólarhringa að sigla þangað í góðu veðri. Þarna hefur fiskast ágætlega á þessum árstíma síðustu árin en veðrið er helsta áhyggjuefnið. Á þessum slóðum hefur ekki vantað fiskinn, það er klárt. Skip víða að eru að kolmunnaveiðum þarna, auk okkar Íslendinganna og skipa frá Írlandi eru þarna skip frá Noregi, Færeyjum, Rússlandi og Hollandi svo eitthvað sé nefnt. Nýjustu fréttir segja að töluvert af fiski sé að sjá á þessum slóðum en veðrið hefur verið að stríða mönnum mikið að undanförnu. Veiði hefur hins vegar verið góð á milli lægða,“ segir Tómas.

Fiskurinn enn ekki genginn á Selvogsbankann

Bergey VE kemur til hafnar með góðan afla.  Ljósm. Guðmundur AlfreðssonBergey VE kemur til hafnar með góðan afla.
Ljósm. Guðmundur Alfreðsson
Ísfisktogarinn Bergey VE landaði fullfermi í Vestmannaeyjum sl. miðvikudag. Aflinn var að mestu þorskur, ufsi og karfi. Ragnar Waage Pálmason var skipstjóri í veiðiferðinni og var það í fyrsta sinn sem hann stýrði hinu nýja skipi. Aflinn fékkst út af Vík í Mýrdal og á Selvogsbanka. Bergey hélt á ný til veiða aðfaranótt fimmtudags og heyrði heimasíðan  í Jóni Valgeirssyni skipstjóra í gær þar sem skipið var að toga á Selvogsbankanum. „Við erum á Selvogsbankanum að vakta stöðuna. Það er rólegt hér ennþá, þorskurinn er ekki kominn hér enn í ríkum mæli til hrygningar. Venjulega er þorskurinn mættur hingað í lok febrúar eða í byrjun mars þannig að þetta hlýtur að fara að koma. Þorskurinn er að ganga til dæmis að austan og hann gengur með fjörunum. Það hefur líka verið fín veiði í Háfadýpinu. Það er alls ekki hægt að kvarta undan fiskiríinu að undanförnu, það fékkst til dæmis stór og fallegur fiskur í síðasta túr. Nýja skipið reynist vel og það verður gaman þegar hin eiginlega vertíð byrjar af krafti,“ segir Jón.
 
Smáey VE landaði 45 tonnum í Vestmannaeyjum sl. þriðjudag og Vestmannaey VE hélt til veiða frá Akureyri í nótt, en þar var verið að lagfæra millidekk skipsins.

Þreyttir á veðurlaginu

Gullver NS landaði á Seyðisfirði í gær. Ljósm. Ómar BogasonGullver NS landaði á Seyðisfirði í gær. Ljósm. Ómar BogasonÍsfisktogarinn Gullver NS landaði á Seyðisfirði í gær. Aflinn var 85 tonn, mestmegnis þorskur. Heimasíðan ræddi stuttlega við Þórhall Jónsson skipstjóra og spurði fyrst hvar skipið hefði verið að veiðum. „Við vorum að veiðum á Gerpisflakinu og í Reyðarfjarðardýpi. Við sáum loðnupeðrur út um allt og fiskurinn var stútfullur af loðnu. Þarna var svo sannarlega líflegt. Við ætluðum að fara út í gær en því var frestað vegna leiðindabrælu og erum fyrst að fara út núna. Það er búin að vera ótrúlega leiðinleg tíð að undanförnu og það var kaldafýla allan síðasta túr.  Menn eru orðnir þreyttir á veðurlaginu, endalausum veltingi og látum. Það hefur oftast verið haugasjór að undanförnu. Vonandi fer þetta að lagast og okkur finnst vera kominn tími til,“ segir Þórhallur.

Enginn hlunnfarinn í verðlagningu á uppsjávarfiski hjá Síldarvinnslunni í Neskaupstað

Beitir sildarhol okt 2017 GL

Vegna umræðu um verðlagningu á uppsjávarfiski vil ég sýna fram á og undirstrika að Síldarvinnslan í Neskaupstað hefur staðið við sinn hlut gagnvart öllum sínum starfsmönnum og samfélaginu í heild, eins og henni ber að gera. Enginn hefur verið hlunnfarinn í þeim samskiptum eins og látið hefur verið í veðri vaka. Síldarvinnslan leitast ætíð eftir því að selja afurðir á hæsta mögulega verði, skila afrakstrinum heim og afsetur engan hagnað í félögum á erlendri grundu, enda ekki tengd neinum félögum þar. Við höfum ekkert að fela í þessum efnum enda lagt metnað okkar í að hafa allt uppá borðum og er ég tilbúinn að ræða við hvern þann sem telur sig geta bent á hið gagnstæða.

Tilefni skrifa minna er að undanfarin misseri hafa grasserað gróusögur í samfélaginu um verðlagningu á uppsjávarfiski, sem fást ekki staðist þegar gögn eru skoðuð. Ýmsir málsmetandi menn hafa látið að því liggja að íslensk fyrirtæki stundi óheiðarleg viðskipti og séu hreinlega að svindla og stela af þjóðinni. Síldarvinnslan í Neskaupstað stundar ekki neitt slíkt og vísar því til föðurhúsanna.

Forsendur verðútreikninga liggja fyrir

  • Hráefnisverð á Íslandi er myndað samkvæmt samkomulagi milli fyrirtækja og áhafna. Það tekur mið af verðmæti afurðanna sem framleiddar eru hverju sinni.
  • Verðlagsstofa, sem er opinber stofnun, hefur fengið sölusamninga og forsendur verðútreikninga til yfirferðar frá Síldarvinnslunni án þess að hafa nokkurn tíma gert athugasemdir þar við, enda er farið eftir gildandi samkomulagi í uppgjöri við sjómenn. Hér ræður engin hentistefna eða undanskot.
  • Við hittum okkar áhafnir reglulega og förum yfir ástand markaða og útlit hverju sinni. Áhöfnin getur hvenær sem er fengið aðgang að upplýsingum hjá okkur, labbað inn og út úr vinnslunum og fylgst með framleiðslunni, trúnaðarmaður hefur aðgang að sölusamningum og framleiðslutölum.

 

Gagnsæ virðiskeðja hjá SVN

  • Síldarvinnslan selur frystar afurðir að stærstum hluta í gegnum sölufyrirtæki sem tekur umboðslaun, greiðir frakt og umsýslu ef einhver er og skilar verðinu sem eftir stendur.
  • Mjöl og lýsi selur Síldarvinnslan til erlendra kaupenda, á milli í þeim viðskiptum er erlendur umboðsaðili sem tekur ákveðna þóknun eins og venjan er í umboðssölu.
  • Lítill hluti af mjöli og lýsi er seldur innanlands til Fóðurverksmiðjunnar Laxár, verðlagningin tekur mið af markaðsverði hverju sinni.
  • Síldarvinnslan á ekki hlut eða tengist neinu af þeim erlendu félögum sem verslað er við. Við sum þeirra er viðskiptasamband sem staðið hefur í áratugi.
  • Síldarvinnslan á í miklum samskiptum við sína stærslu viðskiptavini erlendis.

 

Hráefnisverð samkvæmt samningum

  • Í gildi er samkomulag milli útgerða og sjómanna um með hvaða hætti staðið skuli að verðmyndun hráefnis.
  • Hjá Síldarvinnslunni er þetta alveg skýrt. Miðað er við, að lágmarki, að 33% af skilaverði til manneldisvinnslu fer til skips og 55% af skilaverði til mjöl- og lýsisvinnslu. Þetta eru þau hlutföll sem stuðst við í útreikningum á hráefnisverði.
  • Áskorunin í okkar kerfi er að við erum að áætla verð á hráefni og greiða fyrir til skipa jafnóðum, en afurðir seljast oft ekki fyrr en mörgum mánuðum seinna. Því getur þetta oft sveiflast í báðar áttir, bæði er markaðsverð sveiflukennt og eins þekkja nú flestir flöktið á íslensku krónunni.
  • Aðferðir til að tryggja rétt verð til áhafna eru skilgreindar í samningum og geta trúnaðarmenn þeirra farið yfir allar forsendur verðlagningar. Einnig fær Verðlagsstofa skiptaverðs afrit af sölusamningum send. Gagnsæið verður varla mikið meira og uppgjör miðast ávallt við gildandi samninga.

 

Útkoman jákvæð fyrir sjómenn

Hráefnisverð fiskimjöl 13 18

  • Ef við skoðum hvernig hráefnisverð hefur þróast í mjöl- og lýsisvinnslu á árunum 2013-2018 sést að hlutfallið sem fer til til áhafnar hefur verið í kringum 55% af söluverðmæti en fer niður í 51,9% og uppí 57,1%. Á þessu 6 ára tímabili fer þetta 3 sinnum yfir og 3 sinnum undir og meðaltalið er um 55%.

Hráefnisverð manneldi 13 18

  • Ef við skoðum manneldisvinnsluna hjá Síldarvinnslunni, það er sá hluti vinnslunnar á uppsjávarafurðum sem fer til manneldis, á árunum 2013-2018 sést að þar er hlutfallið af skilaverðinu sem fellur áhöfnum í skaut frá 34,4% uppí 43,3%. Meðalverð þessa tímabils er 39,1% en samkvæmt samningum skal það ekki vera lægra en 33%.

Mismunur á greiddu og samnings

  • Þegar við skoðum fyrrnefnt samkomulag og greitt verð samtals að teknu tilliti til manneldis- og fiskimjölsvinnslunnar sést að þrátt fyrir framangreindar sveiflur þá liggur verðið allstaðar yfir því sem kveðið er á um í samkomulaginu.

 

 

Ósanngjarn málflutningur sjómanna

Forsvarsmenn sjómanna Síldarvinnslunnar hafa farið fram með auglýsingar og dylgjað um það í fjölmiðlum að fyrirtækin geri hlutina eins og þeim sýnist. Slíku vísa ég til föðurhúsanna í tilfelli Síldarvinnslunnar. Málflutningur eins og þessi er engum til framdráttar og allra síst til þess fallinn að bæta samskipti útgerða og sjómanna. Rétt er að hafa í huga að sjómenn og útgerðir eiga nú í kjaraviðræðum og kann það að skýra að einhverju leyti framferði forystumanna sjómanna. Telji menn á sér brotið verða þeir að benda á hina brotlegu og tilkynna þá til viðeigandi aðila, eða setja fram trúverðug rök fyrir málflutningi sínum.

Ef sjómenn telja sig svikna tel ég rétt að gera grein fyrir hverju sú aðferðarfræði og það samkomulag, sem hér hefur verið lýst, skila uppsjávarsjómönnum Síldarvinnslunnar, en þeir eru launahæstu starfsmenn fyrirtækisins.

Engir sjómenn eru sviknir um greiðslur samkvæmt þessu kerfi sem samkomulag er um, enda skila verðmætin sér í greiðslum fyrir þeirra störf. Í töflunni fyrir neðan má sjá greiðslur til þeirra fyrir árin 2016-2019.   Hér kemur fram að laun á úthaldsdag 2019 voru 162 þúsund, á sama tíma voru laun á frystitogara fyrirtækisins um 82 þúsund á úthaldsdag og 81 þúsund á ísfisktogaranum.

Beitir NK

2016

2017

2018

2019

Verðmæti:

 1.799 millj. kr.

 1.398 millj. kr.

 1.716 millj. kr.

 1.535 millj. kr.

Hásetahlutur án orlofs:

   30,5 millj. kr.

   24,4 millj. kr.

   28,8 millj. kr.

   25,4 millj. kr.

Úthaldsdagar:

         221

         172

         230

         177

Hásetahlutur m/orlofi:

   34,3 millj. kr.

   27,5 millj. kr.

   32,4 millj. kr.

   28,6 millj. kr.

Hlutur á úthaldsdag:

      155.424 kr.

      160.041 kr.

      141.120 kr.

      161.587 kr.

Skipstjórahlutur m/orlofi

   80,0 millj. kr.

   62,2 millj. kr.

   76,3 millj. kr.

   68,3 millj. kr.

         
         
         

Börkur NK

2016

2017

2018

2019

Verðmæti:

 1.779 millj. kr.

 1.394 millj. kr.

 1.693 millj. kr.

 1.541 millj. kr.

Hásetahlutur án orlofs:

   30,0 millj. kr.

   24,5 millj. kr.

   28,4 millj. kr.

   25,5 millj. kr.

Úthaldsdagar:

         210

         191

         199

         171

Hásetahlutur m/orlofi:

   33,8 millj. kr.

   27,6 millj. kr.

   32,1 millj. kr.

   28,7 millj. kr.

Hlutur á úthaldsdag:

      161.075 kr.

      144.957 kr.

      160.990 kr.

      167.637 kr.

Skipstjórahlutur m/orlofi

   79,1 millj. kr.

   62,0 millj. kr.

   75,3 millj. kr.

   68,5 millj. kr.

Verð til erlendra skipa

  • Samdráttur hefur orðið mjög mikill á uppsjávarhráefni til fiskimjölsvinnslu síðastliðin ár og afkastageta því ónýtt og reksturinn óstöðugur. Við þessar aðstæður getur borgað sig að ná í viðbótarhráefni til að nýta afkastagetuna þrátt fyrir að hærra verð sé greítt.
  • Þetta tíðkast einnig í öðrum fisktegundum þar sem fiskverkendur ná oft í viðbótarhráefni á fiskmarkaði til að fullnýta afkastagetu. Þannig að það er ekkert öðruvísi í uppsjávarfiski, enda skapar þessi afli vinnu í landi.
  • Í samanburðafræði er bent á verðlagningu erlendis. Það liggur fyrir að þar er mikil umframafkastageta og er verð þar einfaldlega yfir því verði sem við getum selt vöruna á frá okkar vinnslum. Það liggur fyrir að norskar vinnslur eru gjarnan að greiða yfir 90% af skilaverði til skipa.
  • Samkvæmt því væri það oft skynsamlegt, ekki bara fyrir sjómennina heldur fyrirtækið líka, að sigla með aflann og fá þetta verð fyrir hann erlendis. En þá mun fólkið í vinnslunum heima sitja eftir aðgerðarlaust.
  • Þegar talið berst að makrílverðum þá liggur fyrir að við höfum ekki langa reynslu af makrílveiðum. Við erum að veiða hann í öðru ástandi en til dæmis Norðmenn, notum troll þar sem skipstjórnarmenn okkar telja hann ekki veiðanlegan í nót á þeim tíma sem við höfum aðgang að stofninum. Þetta er því verðminni afurð sem við framleiðum, stóran hluta af vertíðinni.
  • Norðmenn eru með mun sterkari stöðu t.d. á Asíumarkaði sem er best borgandi markaðurinn fyrir makríl. En þar liggur öll áhættan hjá vinnslunum sem oft á tíðum eru að borga allt uppí 95% af skilaverði afurða fyrir fiskinn.

 

 

Lokaorð

Við höfum langa reynslu af því hvernig samspil veiða og vinnslu getur tryggt ákveðinn stöðugleika, bæði á sjó og landi, í sveiflukenndu umhverfi þar sem markaðir eru síbreytilegir og ekki er gengið að aflanum vísum. Ég veit að allir í þessari virðiskeðju eru að gera sitt besta, hvort heldur er sjómenn, fólkið í vinnslunum eða þeir sem eru að selja fiskinn. Það er sjálfsagt að hafa allt uppi á borðum og ræða hlutina opinskátt og jafnvel beinskeytt. En við verðum að láta staðreyndir tala sínu máli í stað þess að hafa uppi ósanngjarnar og á stundum ófyrirleitnar upphrópanir. Ég vil vinna að sátt með samtali, samfélaginu okkar til hagsbóta.

Gunnþór Ingvason