Loðnan – lítill fiskur en áhrifaríkur

                Um þessar mundir er verið að leita loðnu og margir bíða spenntir eftir niðurstöðu. Hafrannsóknaskip ásamt uppsjávarskipunum Berki NK og Aðalsteini Jónssyni SU annast leitina og ef hún skilar ekki skýrum árangri verður án efa leitað á ný fljótlega. Það er gjarnan ákveðin spenna tengd loðnunni um þetta leyti árs og er það ágætt tilefni til að rifja upp sögu loðnuveiða með nokkurri áherslu á áhrif þeirra á starfsemi Síldarvinnslunnar.

  • Fullyrt er að Jakob Jakobsson útgerðarmaður á Strönd í Neskaupstað hafi verið fyrstur manna á Íslandi til að hagnýta sér loðnu. Hóf hann að nota loðnu sem beitu á vertíðum á Hornafirði um 1920. Fyrst þegar loðnu var beitt á Hornafirði var hún týnd af fjörum en þegar menn gerðu sér grein fyrir gildi hennar komu menn sér upp litlum fyrirdráttarnótum til að veiða hana í við háflæði. Almennt var farið að beita loðnu á Hornafirði árið 1924.
  • Þegar Austfirðingar hófu að stunda veiðar á vetrarvertíðum frá Sandgerði hófu þeir einnig að nota loðnu sem beitu þar. Mun Ölver Guðmundsson útgerðarmaður í Neskaupstað hafa rutt brautina í þessum efnum. Notaði hann í fyrstu háf sem dreginn var í sjónum til að veiða loðnuna í og fljótlega var almennt farið að nota loðnu sem beitu á Suðurnesjum. Á vertíðinni 1938 tók Ölver Guðmundsson vélbátinn Frey NK á leigu á meðan loðnan gekk fyrir Reykjanes í þeim tilgangi að láta bátinn veiða loðnu í litla herpinót. Gengu veiðarnar vel og seldi Ölver þá loðnu sem Freyr veiddi og hann hafði ekki not fyrir sjálfur. Því má segja að Freyr hafi verið fyrsta loðnuveiðiskip Norðfirðinga.

Freyr NK 16

Freyr NK veiddi loðnu í herpinót árið 1938. Ljósm: Guðmundur Bjarnason frá Gerðisstekk

  • Seint á fimmta áratug 20. aldarinnar var efnt til tilraunaveiða á loðnu með það í huga að nýta hana til framleiðslu á mjöli og lýsi. Fyrir utan tilraunaveiðarnar hófst loðnuveiði með slíka framleiðslu í huga árið 1963 en þær fóru hægt af stað. Fyrsti Norðfjarðarbáturinn sem hélt til slíkra veiða var Gullfaxi NK en það var veturinn 1964. Hringnótin sem Gullfaxi notaði var 117 faðma löng og 20 faðma djúp. Helsta vandamálið sem útgerð Gullfaxa stóð frammi fyrir var að erfiðlega gekk að fá einhverja fiskimjölsverksmiðju til að vinna aflann. Loks tókst að fá Lýsi og mjöl í Hafnarfirði til að hefja loðnuvinnslu. Framan af var loðnan einungis veidd úti fyrir suður- og suðvesturströnd landsins.
  • Árið 1966 héldu Síldarvinnsluskipin Barði og Bjartur til loðnuveiða og frá þeim tíma hafa skip frá fyrirtækinu ávallt tekið þátt í loðnuvertíðum. Tveir Síldarvinnslubátar héldu til loðnuveiða árið 1968 og þá var loðna fyrst tekin til vinnslu hjá fiskimjölsverksmiðju fyrirtækisins í Neskaupstað. Hinn 21. febrúar þetta ár kom Börkur með fyrsta loðnufarminn sem þar var landað en alls tók verksmiðjan á móti 7.759 tonnum af loðnu á vertíðinni og framleiddi 1.342 tonn af loðnumjöli og 309 tonn af loðnulýsi.

Börkur NK 122. File6285

Börkur NK kom með fyrsta loðnufarminn til Neskaupstaðar 21. febrúar 1968. Ljósm: Guðmundur Sveinsson

  • Eftir að móttaka loðnu hófst á Austfjörðum fóru Austfirðingar að velta því fyrir sér hvort ekki væri unnt að hefja loðnuveiðar fyrr en gert var og veiða loðnuna á meðan hún væri að ganga suður með Austfjörðum. Sérstaklega var rætt um hvort mögulegt væri að loðnan gæti komið í stað síldarinnar sem hafði verið undirstaða atvinnulífs á fjörðunum en var nú horfin á braut frá miðunum við landið. Fyrst var reynt að leggja stund á loðnuveiðar út af Austfjörðum árið 1970 en veður var óhagstætt og loðnan stóð djúpt og því varð veiðiárangur lítill. Segja má að fyrst hafi náðst góður árangur á loðnuveiðum austan og norðaustan af landinu árið 1972. Við það jókst loðnuafli mikið og urðu Austfirðir miðstöð veiða og vinnslu fyrri hluta hverrar vertíðar.
  • Allt frá þessum tíma hefur Síldarvinnslan lagt mikla áherslu á veiðar og vinnslu á loðnu og hefur loðnan ávallt haft mikil áhrif á afkomu fyrirtækisins. Lögð hefur verið áhersla á að fyrirtækið ætti skip sem hentuðu til loðnuveiða og þá hafa vinnslustöðvarnar í landi verið útbúnar til að gera sem mest verðmæti úr þeirri loðnu sem berst að. Framleiðsla á frystri loðnu til útflutnings hófst hjá Síldarvinnslunni árið 1971 en þá voru fryst 104 tonn. Með tímanum varð loðnufrysting mikilvægur þáttur í starfsemi fyrirtækisins. Vinnsla á loðnuhrognum hófst síðan hjá Síldarvinnslunni árið 1978.

Hrognavinnsla í neskaupstað

Hrognavinnsla hófst hjá Síldarvinnslunni árið 1978 og hefur síðan verið mikilvægur þáttur í vinnslu á loðnu. Ljósm: Hákon Ernuson

  • Það er afar mikilvægt fyrir Síldarvinnsluna að loðnuveiðar verði heimilaðar og því bíða menn spenntir eftir niðurstöðum allra loðnuleitarleiðangra. Fyrirtækið gerir út tvö skip, Börk og Beiti, sem gert er ráð fyrir að leggi stund á loðnuveiðar og eins er ráðgert að Bjarni Ólafsson AK, sem er í eigu dótturfélags Síldarvinnslunnar, haldi til loðnuveiða. Þá skal haft í huga að Síldarvinnslan á og rekur þrjár fiskimjölsverksmiðjur og fullkomið fikiðjuver sem byggja að drjúgum hluta á loðnu sem hráefni. Það verður því ekki annað sagt en að loðnan sé áhrifarík þó lítil sé.
  • Það hefur mikið breyst hvað vinnslu á loðnu varðar. Hér að framan var þess getið að loðna hefði fyrst verið fryst hjá Síldarvinnslunni árið 1971 en þá voru fryst 104 tonn. Í fiskiðjuveri Síldarvinnslunnar í Neskaupstað tekur nú nákvæmlega 2,8 klukkustundir að vinna 104 tonn af loðnu.

Beitir á loðnumiðum

Um borð í Beiti NK á loðnumiðunum. Ljósm: Helgi Freyr Ólason

Polar Amaroq að kolmunnaveiðum á gráa svæðinu

Polar

Grænlenska skipið Polar Amaroq. Ljósm: Hákon Ernuson

                Grænlenska skipið Polar Amaroq er að kolmunnaveiðum á hinu svonefnda gráa svæði á milli Skotlands og Færeyja. Heimasíðan sló á þráðinn til Geirs Zoëga skipstjóra í gærkvöldi og spurði um aflabrögðin. „Það er fiskur hérna en veiðin hefur verið misjöfn ekki síst vegna veðurs. Við erum komnir með rúmlega 1.000 tonn í fjórum holum. Við fengum 450 tonn í fyrsta holinu en svo komu tvö bræluhol sem gáfu ekki mikið. Við fengum síðan 300 tonn í síðasta holi og mér sýnist að veðurútlit sé gott næsta sólarhringinn eða svo. Við erum beint suður af Færeyjum og hér eru auk okkar til dæmis Rússar, Hollendingar, Norðmenn og Færeyingar, en engir Íslendingar og það er svolítið sérstakt. Mér skilst að lítið sé að gerast í samningamálum Íslendinga og Færeyinga um gagnkvæm veiðiréttindi. Ég er ágætlega bjartsýnn hvað veiðihorfur í kolmunnanum varðar. Það er einna helst að veður geti sett strik í reikninginn, en það er ekki alltaf blíðan á þessum slóðum í janúar,“ segir Geir Zoëga.

                Hið umrædda gráa svæði er hafsvæði á milli Færeyja og norðurstrandar Skotlands sem þjóðirnar deildu lengi um. Hinn 18. maí árið 1999 náðist hins vegar samkomulag þar sem landgrunninu undir hafsvæðinu var skipt samkvæmt breskri skilgreiningu á miðlínu sem þýddi í reynd að landgrunnsréttindin voru að mestu í höndum Breta. Hins vegar gerði samningurinn ráð fyrir að Færeyingar og Bretar hefðu jafnan fiskveiðirétt á svæðinu. Kolmunninn gengur um þetta svæði snemma árs og síðan aftur á vorin.

Eyjarnar lönduðu fullfermi í gær

Vestmannaey agust 2018 GA

Vestmannaey VE siglir inn til Vestmannaeyja. Ljósm: Guðmundur Alfreðsson

                Bæði Vestmannaey VE og Bergey VE komu til heimahafnar í Vestmannaeyjum með fullfermi í gær þannig að segja verður að fyrsta veiðiferð nýs árs hafi gengið vel hjá þeim. Eyjarnar héldu til veiða að kvöldi 4. janúar að loknu þriggja vikna jóla- og áramótafríi. Það tók því skipin fjóra sólarhringa að fylla. Byrjað var að veiða á heimamiðum við Eyjar en síðan haldið á Breiðamerkurdýpi og í Sláturhúsið. Aflinn var mjög blandaður, þorskur, ufsi, ýsa, karfi og koli. Að sögn Birgis Þórs Sverrissonar, skipastjóra á Vestmannaey, var hálfgert sumarveður allan túrinn og fínasta kropp.

                Bergey VE fór út aftur í nótt en gert er ráð fyrir að Vestmannaey VE haldi til veiða á ný síðdegis í dag.

Enn eitt slysalausa árið hjá Beitisáhöfninni

Um bord i Beiti

Um borð í Beiti NK eru öryggismál í hávegum höfð. Ljósm.: Guadalupe Laiz

                Árið 2018 var slysalaust um borð í Beiti NK og er það engin nýlunda. Síldarvinnslan festi kaup á núverandi Beiti árið 2015 og frá þeim tíma hefur ekkert slys orðið þar um borð. Sá Beitir sem var á undan þessum var einnig nánast slysalaus árum saman. Árangurinn hjá Beitismönnum á sviði öryggismála er athyglisverður og eru skipstjórarnir, þeir Sturla Þórðarson og Tómas Kárason, stoltir af honum. Í áhöfn Beitis eru átta manns í hverri veiðiferð.

                Tómas Kárason segir að góður árangur á sviði öryggismála skýrist fyrst og fremst af rótgróinni og samhentri áhöfn ásamt því að öryggisfræðslu sé skipulega sinnt. „Um borð í Beiti ríkir ákveðinn andi hvað öryggismálin varðar. Allir í áhöfninni eru uppteknir af því að öryggisreglum sé fylgt og menn eru sífellt að minna hvern annan á reglurnar. Vinnuaðferðirnar um borð eru rótgrónar og þar þekkja allir sitt hlutverk til hins ítrasta. Það hjálpar líka til að það eru afar litlar breytingar í áhöfninni og hver einasti maður er reynslumikill. Þeir vinnustaðir innan fyrirtækisins sem ná góðum árangri á sviði öryggismála fá ákveðna fjárupphæð í viðurkenningaskyni í lok hvers árs, en ætlast er til að fjármununum sé síðan ráðstafað til góðra málefna. Við höfum fengið slíka upphæð árum saman og við höfum meðal annars látið peningana ganga til björgunarsveitarinnar í Neskaupstað og látið fjölskyldur sem eiga í vanda vegna veikinda njóta þeirra. Áhöfnin er stolt af að geta látið gott af sér leiða með þessum hætti,“ segir Tómas.

                Sturla Þórðarson tekur undir með Tómasi og segir að stefnan sé að tryggja áframhaldandi slysaleysi um borð í Beiti. „Menn eru afar ánægðir með árangurinn og það er mikilvægt að tryggja að engin breyting verði á þessu,“ segir Sturla.

Gullver úr fyrsta túr ársins og vinnsla hafin á Seyðisfirði

Gullver april 2018 OB

Gullver NS. Ljósm: Ómar Bogason

                Gullver NS kom til Seyðisfjarðar í morgun úr fyrstu veiðiferð ársins. Aflinn var tæplega 100 tonn og uppistaða aflans þorskur, ufsi og ýsa. Að sögn Rúnars L. Gunnarssonar skipstjóra var veitt á hefðbundnum miðum skipsins, eða frá Berufjarðarál og norður í Seyðisfjarðardýpi. Rúnar segir að þokkalega vel hafi gengið að veiða –„ þetta juðaðist en það voru svo sem engin læti í þessu.“

               Gullver heldur aftur til veiða um hádegisbil á morgun.

                Vinnsla í frystihúsinu á Seyðisfirði hófst 3. janúar en fiskurinn sem byrjað var að vinna kom af Ljósafelli SU.

Fiskimjölsverksmiðjur Síldarvinnslunnar tóku á móti rúmlega 225 þúsund tonnum á árinu 2018

Fiskimjölsverksmiðja Síldarvinnslunnar í Neskaupstað. Ljósm. Smári GeirssonFiskimjölsverksmiðja Síldarvinnslunnar í Neskaupstað.
Ljósm. Smári Geirsson
Fiskimjölsverksmiðjur Síldarvinnslunnar tóku á móti allmiklu magni af hráefni á árinu sem var að líða og verð á afurðum þeirra var þokkalegt. Samtals tóku verksmiðjurnar þrjár, í Neskaupstað, Helguvík og á Seyðisfirði, á móti 225.383 tonnum af hráefni á árinu. Til samanburðar skal þess getið að á árinu 2017 tóku þær á móti 196.697 tonnum, 131.460 tonnum á árinu 2016 og 259.394 tonnum árið 2015. Aukningin á mótteknu hráefni á milli áranna 2017 og 2018 stafar fyrst og fremst af auknum kolmunnaveiðum en eins ræðst móttekið hráefni verksmiðjanna á hverju ári mjög af því hve mikil loðna er veidd.
 
Hér verða birtar upplýsingar um móttekið hráefni hverrar verksmiðju á árinu 2018 og einnig upplýsingar um framleiðslu þeirra á mjöli og lýsi á árinu:
 
   Móttekið magn hráefnis  Framleitt mjöl  Framleitt lýsi
 Neskaupstaður  166.896 34.560  10.695 
 Seyðisfjörður  46.158 9.839  155 
 Helguvík  12.329 2.359  1.085 
                                             
Til samanburðar skal þess getið að á árinu 2017 tók verksmiðjan í Neskaupstað á móti 118.523 tonnum af hráefni, verksmiðjan á Seyðisfirði 59.420 tonnum og verksmiðjan í Helguvík 18.754 tonnum.