Hver er hin raunverulega staða í íslenskum sjávarútvegi?

Alltof algengt er að í aðdraganda kosninga sé sjávarútvegurinn notaður af frambjóðendum sem endalaus uppspretta fjármagns til að fjármagna kosningaloforðin. Það virðist vera sama hvernig árar í greininni, alltaf á að vera hægt að teygja sig eftir meira fjármagni frá sjávarútvegsfyrirtækjum.

Í aðdraganda þessara kosninga er við hæfi að vitna í orð Árna Vilhjálmssonar, fyrrv. prófessors við HÍ, á aðalfundi Granda árið 1995 þegar fyrstu alvöru umræður um veiðigjald voru að eiga sér stað:

„Margir ólíkir hættir við gjaldtöku hafa verið orðaðir. Einn háttur er árlegt gjald, sem nemur tiltekinni krónutölu á hvert tonn fisks, sem heimild fæst til að veiða. Á slíku kerfi er sá annmarki, mjög alvarlegur að mínu mati, að árlega gæti risið upp ágreiningur og kostnaðarsöm umræða um allt þjóðfélagið um það, hversu hátt gjaldið skyldi vera það sinnið. Kostað skyldi kapps um að kreista allan umframhagnaðinn út úr útgerðinni. Hætt er við, að slík gjaldtaka hefði lamandi áhrif á alla skapandi hugsun í greininni, á allt framtak og frumkvæði, enda yrði það ekki umbunað, þegar á heildina er litið.“

Nú á dögunum birti Stjórnstöð ferðamála margvíslegar upplýsingar um gang mála hjá ferðaþjónustunni. Hvergi er að finna svipaðar upplýsingar um þróun helstu hagtalna í sjávarútvegi og vegna þess hversu snögglega rekstrarumhverfi útflutningsgreina hér á landi hefur breyst er nauðsynlegt að halda til haga nokkrum atriðum um þróun mála í sjávarútveginum:

Veiðigjald í september síðastliðnum nam 1.000.000.000 kr

Veidigjald 2017

Svo virðist sem hækkun á veiðigjaldinu í september sl. hafi ekki ratað í umræðuna en þá tvöfaldaðist veiðigjaldið á margar tegundir frá fyrra fiskveiðiári. Þegar reiknað veiðigjald er brotið niður á hvern mánuð ársins 2017 má glögglega sjá hvaða áhrif þessi hækkun hefur í för með sér en til að mynda nam reiknað veiðigjald í september sl. 1 milljarði kr. Á yfirstandandi fiskveiðiári er áætlað að veiðigjaldið geti numið rúmlega 11 milljörðum króna sem er um tvöföldun frá síðasta fiskveiðiári. Útreikningar á veiðigjaldi yfirstandandi fiskveiðiárs byggja á rekstrarniðurstöðu ársins 2015 en margt hefur breyst frá því ári.

 

 

Verðlækkun

Ef við skoðum þær afurðir sem lækkað hafa hvað mest frá árinu 2015 má að miklu leyti rekja þá lækkun til Rússabannsins svonefnda. Til að mynda þá hefur fiskimjöl ásamt karfa-, ufsa og síldarafurðum lækkað um 40-50% í íslenskum krónum. Á sama tíma hefur myntkarfa Seðlabankans lækkað um 20% og því er ekki aðeins um gengislækkun að ræða heldur töluverða afurðarverðslækkun. Fyrirtækin og sjómennirnir hafa fundið mikið fyrir þessari þróun.

Launaþróun

Samhliða mikilli gengislækkun hafa laun á Íslandi hækkað til muna. Hér er hent upp mynd sem sýnir launaþróun í norskum krónum og íslenskum. Þar sem Norðmenn eru helstu samkeppnisaðilar Íslendinga þegar kemur að sölu á fiskafurðum á erlendum mörkuðum er tilhlýðilegt að birta þá launaþróun sem verið hefur á Íslandi einnig í norskum krónum. Laun á Íslandi frá 2012 til 2017 hafa hækkað í íslenskum krónum um 43,6% en séu þau færð yfir í norskar krónur hafa laun á Íslandi hækkað um 129,3%. Þessi þróun hefur haft mikil áhrif á samkpennishæfni íslensks sjávarútvegs.

Hið opinbera fær stærsta hlutinn úr grálúðutúrnum

Grálúðaskipting

Þegar framangreind skipting verðmæta í grálúðutúr hjá frystiskipi eins og Blængi NK er skoðuð sést glögglega hve stór hlutur hins opinbera er í raun.  Hlutfall þeirra gjalda sem renna beint til ríkissjóðs og sveitarfélaga af aflaverðmæti er um þriðjungur alls aflaverðmætis umræddrar veiðiferðar. Einnig má nefna að til viðbótar við umræddan þriðjung rennur reiknaður tekjuskattur af hagnaði fyrirtækisins til ríkissjóðs og má því áætla að hlutur ríkisins geti orðið 35% af heildarverðmætum. Það sem eftir situr skiptist annars vegar milli sjómanna og hins vegar útgerðar. Hluti útgerðarinnar þarf að standa undir rekstri og fjárfestingum til frambúðar, s.s. endurnýjun tækja o.s.frv. Því má með sanni segja að stærsti hluturinn úr umræddum grálúðutúr renni til hins opinbera.

1% af tekjum ríkisins kemur frá sjávarútvegi – hefur heyrst í aðdraganda kosninga.

Hlutfall sjávarútvegs í sköttum

Ef skoðaðar eru tekjur ríkissjóðs af tryggingagjaldi, tekjuskatti og öðrum sköttum allra lögaðila á Íslandi sést að hlutfall þess sem útgerðar- og fiskvinnslufyrirtæki greiða er umtalsvert (hér eru ekki meðtalin fyrirtæki með afleidda starfsemi). Árið 2013 var hlutfall þessara skatta frá sjávarútvegsfyrirtækjum 16,5% af heild en var árið 2016 11,3%. Hér ber að nefna að ekki eru taldir með aðrir skattar sem sjávarútvegsfyrirtækin greiða t.d. stimpilgjöld og kolefnisgjöld. Því má ljóst vera að tekjur hins opinbera af starfsemi sjávarútvegsfyrirtækjanna er langt umfram þau 1% sem nefnd hafa verið í máli sumra frambjóðenda.

Beinir skattar vegna starfsemi Síldarvinnslunnar árið 2015 námu 0,7% af tekjum ríkissjóðs

Til að átta sig á hve stórt framlag sjávarútvegsins er til samfélagsins má nefna að árið 2015 voru tekjur ríkissjóðs 686,5 milljarður kr. Það ár nam tekjuskattur, tryggingagjald, veiðigjöld, fjármagnstekjuskattur, staðgreiðsla starfsmanna og aðrir skattar Síldarvinnslunnar hf. 4,8 milljörðum kr. eða sem nemur 0,7% af tekjum ríkissjóðs. Það gefur því auga leið þegar framlag Síldarvinnslunnar er þetta hátt þá er heildarframlag sjávarútvegarins miklu hærra en 1% af tekjum ríkissjóðs, hvernig sem á það er litið.

Því miður er það alltof algengt að gert sé lítið úr framlagi sjávarútvegsins til samfélagsins og þar af leiðandi gert lítið úr framlagi þeirra sem starfa í greininni. Til marks um hversu ómaklegt slíkt er má benda á að framlag Síldarvinnslunnar og starfsmanna hennar til hins opinbera nam 1,1 milljón kr. á mánuði á hvern starfsmann árið 2016, eða samtals 13,2 milljón kr. á starfsmann það árið. Starfsmenn Síldarvinnslunnar mega því vera stoltir af sínu framlagi til samfélagsins þrátt fyrir þann tón sem nú má heyra frá ýmsum frambjóðendum nú í aðdraganda kosninga.

Beitir með síld úr færeysku lögsögunni

Beitir NK með síldarhol. Ljósm. Guadalupe LaizBeitir NK með síldarhol. Ljósm. Guadalupe LaizBeitir NK kom sl. nótt til Neskaupstaðar með 1.350 tonn af síld sem öll fer til vinnslu í fiskiðjuveri Síldarvinnslunnar. Síldin fékkst í færeyskri lögsögu, 250-260 sjómílur austur af landinu. Sturla Þórðarson skipstjóri segir að ekki hafi orðið vart við mikla síld á veiðisvæðinu en aflinn fékkst í fimm holum. Síldin sem Beitir veiddi í veiðiferðinni er svipuð og áður hefur veiðst og hentar vel til manneldisvinnslu.
 
Börkur NK hélt til síldveiða í færeysku lögsögunni í gær. 
 
 
 
 
 

Afurðirnar fluttar úr landi

Útskipun á frystum afurðum í Norðfjarðarhöfn. Ljósm. Smári GeirssonÚtskipun á frystum afurðum í Norðfjarðarhöfn. 
Ljósm. Smári Geirsson
Þessa dagana kemur hvert skipið á fætur öðru til Neskaupstaðar til að lesta frystar afurðir. Eitt skipanna liggur við bryggju og er að lesta 1.500 tonn en tvö liggja við festar á firðinum. Að sögn Heimis Ásgeirssonar yfirverkstjóra í frystigeymslum Síldarvinnslunnar munu þessi skip samtals lesta 6.000-7.000 tonn en mikilvægt er að losna við afurðirnar svo nægilegt rými sé í geymslunum fyrir framleiðslu fiskiðjuversins og þeirra vinnsluskipa sem landa í Neskaupstað. Heimir segir að tíðarfarið hjafi tafið afgreiðslu skipanna. „Það hefur rignt mikið síðustu daga og það hefur tafið okkur verulega. Hins vegar gerum við okkur vonir um að það stytti upp þegar líður á daginn og þurrt verði að mestu næstu daga. Við verðum að láta hendur standa fram úr ermum því auk skipanna er vinnsluskipið Hákon EA að landa 650 tonnum af frystri síld í dag,“ sagði Heimir.
 

Gott fiskirí hjá Bergey fyrir austan

Bergey VE á Seyðisfirði. Ljósm. Ómar BogasonBergey VE á Seyðisfirði. Ljósm. Ómar BogasonBergey VE og Vestmanney VE veiða mest á Austfjarðamiðum á haustin og jafnvel framyfir áramót. Löngum hafa skipin lagt áherslu á ýsuveiðar eystra en upp á síðkastið hefur einnig skipt máli að veiða þorsk. Skipin hafa landað á Eskifirði, Norðfirði og Seyðisfirði þegar þau landa fyrir austan en nú er meginreglan sú að landað er í Vestmannaeyjum eftir þriðja hvern túr. Hluti af afla skipanna fer til vinnslu í fiskvinnslustöð Síldarvinnslunnar á Seyðisfirði.
 
Bæði skipin hafa verið að afla vel á Austfjarðamiðum það sem af er hausti og hafði heimasíðan samband við Jón Valgeirsson skipstjóra á Bergey. Þegar rætt var við Jón var Bergey að toga í Vonarbrekkunni austan við Hvalbakinn. „Það hefur verið fínasta fiskirí hérna fyrir austan að undanförnu. Við lönduðum á Seyðisfirði um 60 tonnum hinn 16. október og síðan aftur í gær 78 tonnum. Uppistaða aflans er ýsa og þorskur. Í fyrri túrnum vorum við mest í Litladýpi og á Breiðdalsgrunni en í seinni túrnum á Glettinganesgrunni. Ég geri síðan ráð fyrir að við löndum í Eyjum að loknum yfirstandandi túr,“ sagði Jón. 
 

Óvæntar kolmunnaveiðar

Bjarni Ólafsson AK að landa í Neskaupstað. Ljósm. Hákon ErnusonBjarni Ólafsson AK að landa í
Neskaupstað. Ljósm. Hákon Ernuson
Bjarni Ólafsson AK kom til löndunar í Neskaupstað í morgun með tæplega 900 tonn af kolmunna. Aflinn fékkst á einum og hálfum sólarhring út af Norðfjarðardýpi, um 60 mílur frá landi. Gísli Runólfsson skipstjóri segir að það komi mönnum á óvart að þarna skuli veiðast kolmunni á þessum árstíma. „ Þarna virðist vera töluvert af fiski og þarna er um ágætan fisk að ræða. Ástæðan fyrir því að við komum inn er sú að við rifum trollið og þurftum að fá viðgert. Við förum aftur út í kvöld þegar búið verður að landa og gera við. Aflinn fékkst í tveimur holum og fiskurinn er tekinn ofarlega eða á 60-80 föðmum. Yfir nóttina hverfur fiskurinn alveg og þá er látið reka þannig að það er einungis dregið yfir daginn. Það er frábært að fá svona verkefni að lokinni makríl- og síldarvertíð. Vonandi verður bara framhald á þessari veiði,“ sagði Gísli. 
 

Börkur með 1.200 tonn af feitri og flottri síld

Börkur NK á síldarmiðunum. Ljósm. Guadalupe LaizBörkur NK á síldarmiðunum.
Ljósm. Guadalupe Laiz
Börkur NK kom til Neskaupstaðar í morgun með 1.200 tonn af síld. Síldin er öll unnin í fiskiðjuveri Síldarvinnslunnar. Hjörvar Hjálmarsson skipstjóri segir að veiðiferðin hafi gengið vel. „Við fengum aflann í fimm holum austur undir miðlínu á milli Færeyja og Íslands, um 140 mílur austur af Norðfirði. Aflinn var 200 tonn í fyrstu þremur holunum, 400 tonn í því fjórða og 200 tonn í því fimmta en þá var einungis dregið í 25 mínútur. Það virtist vera síld á stóru svæði þegar við komum þarna og í gær mátti sjá stóra síldarflekki sem gáfu vel. Síldin er feit og flott og afar góð í alla staði,“ sagði Hjörvar.
 
Beitir NK er á síldarmiðunum en Bjarni Ólafsson AK er að kolmunnaveiðum. Bjarni Ólafsson var að hefja veiðar út af Seyðisfjarðardýpi í morgun.