Hálfdan Hálfdanarson lét af starfi sem skipstjóri á Berki NK um síðustu áramót eftir að hafa verið í föstu plássi á skipum Síldarvinnslunnar frá árinu 1988. Hálfdan var tekinn tali í tilefni þessara tímamóta og farið stuttlega yfir sjómannsferilinn. Hér skal Hálfdani gefið orðið:
Alinn upp í sveitaskóla
Ég er alinn upp á Kirkjumel í Norðfjarðarsveit. Þó ég sé sveitastrákur var ég ekki alinn upp á sveitabæ því Kirkjumelur er skóli. Faðir minn var skólastjóri og móðir mín starfaði einnig við skólann. Á Kirkjumel var enginn búskapur og einu skepnurnar þar voru hundur og hænur. Ég er fæddur árið 1961 og fylgdist auðvitað náið með sveitastörfum á nágrannabæjum og tók mikinn þátt í þeim.
Ég var einungis 14 ára þegar ég byrjaði að vinna í saltfiskverkun Síldarvinnslunnar þar sem Guðjón Marteinsson var verkstjóri. Þegar ég hóf störf þar má segja að mér hafi opnast nýr heimur. Þetta voru fyrstu kynni mín af störfum sem tengdust sjávarútvegi og mér fannst þau í grundvallaratriðum öðruvísi en störfin sem ég hafði kynnst í sveitinni. Ég var einungis búinn að vinna í nokkra daga í saltfiskverkuninni þegar Guðjón kom til mín og sagði við mig: ” Þú ert úr sveit og þú getur keyrt lyftarann og því verður þú lyftaramaður hér.”
Ég fór mína fyrstu sjóferð á Berki NK árið 1976. Þá gafst nemendum í Gagnfræðaskólanum í Neskaupstað kostur á að fara í einn túr á fiskiskipi og var það hluti af svonefndu vettvangsnámi í skólanum. Þetta var vikutúr í lok loðnuvertíðar og það var ekkert veitt í honum en farið hringinn í kringum landið og komið til hafnar bæði á Húsavík og í Reykjavík. Það var einu sinni kastað í lok túrsins og það var gert til að hreinsa nótina.
Mér þótti þessi túr ævintýri líkastur þó ekkert væri veitt og ég man hann vel, ekki síst vegna kallanna um borð sem voru eftirminnilegir. Skipstjóri í túrnum var Magni Kristjánsson.
Sjómennskan heillaði
Staðreyndin er sú að ég var ekki nema 12 – 13 ára gamall þegar ég var farinn að velta því fyrir mér að verða sjómaður þó kynni mín af sjávarútvegi væru hverfandi. Tveir eldri bræður mínir, Steinþór og Sigurður, höfðu farið á sjóinn og ég fylgdist spenntur með. Það var ekki til að minnka spenninginn að þegar þeir komu heim úr Norðursjónum á þessum árum þá færðu þeir manni útlenskt nammi. Þeir komu reyndar líka með frystan kjúkling og þá gerðist það að kjúklingur var matreiddur í fyrsta sinn á Kirkjumel.
Mér fannst lífið sem bræður mínir lifðu á þessum árum vera hreint ævintýralíf og þeir áttu stóran þátt í að ég sá fyrir mér að framtíð mín yrði á sjónum. Ekki dró það úr bræðraáhrifunum í þessum efnum þegar Haraldur bróðir minn hélt einnig til sjós.
Fyrsta reynsla mín sem sjómaður á launum var á Suðurey með Ísaki Valdimarssyni sumarið 1977 en Suðurey var þá á færum. Það var góður skóli. Sumarið eftir fékk ég pláss á Magnúsi NK sem lagði stund á nóta- og netaveiðar og var á honum á frá 1978 til 1986. Jón Ölversson var skipstjóri á Magnúsi og Hjörvar Valdimarsson á eftir honum. Tíminn á Magnúsi var lærdómsríkur.
Á meðan ég var á Magnúsi reri ég í þrjú sumur á trillu frá Bakkafirði með móðurbróður mínum. Á trillunni voru að sjálfsögðu stundaðar færaveiðar og auk þess var verið á grásleppu.
Það var dýrmætt að kynnast fjölbreyttri sjómennsku og alltaf varð ég ákveðnari að leggja sjómennskuna fyrir mig. Árið 1986 hóf ég nám í Stýrimannaskólanum og lauk því árið 1988.
Ferillinn hjá Síldarvinnslunni
Á meðan ég var í Stýrimannaskólanum var ég háseti á skuttogaranum Barða á sumrin. Reyndar leysti ég af á Barða sem annar stýrimaður á þessum tíma en skipstjóri var Herbert Benjamínsson. Barði var semsagt fyrsta Síldarvinnsluskipið sem ég var á og ekki gerði maður sér grein fyrir því þá að starfsferillinn hjá Síldarvinnslunni yrði jafn langur og raun ber vitni og ferlinum ætti í reynd eftir að ljúka hjá fyrirtækinu.
Árið 1988 hafði Helgi Geir Valdimarsson samband við mig og bauð mér pláss á Berki sem annar stýrimaður. Helgi var að taka við sem skipstjóri á Berki og Sturla Þórðarson var fyrsti stýrimaður þar um borð. Ég gat ekki hafnað þessu boði og mér þótti það í rauninni virkilega spennandi. Á þessum tíma var Börkur að sigla til Englands með ísaðan fisk á sumrin en á öðrum árstímum var lögð stund á veiði uppsjávartegunda.
Á Berki var ég sem stýrimaður allt til ársins 2010 og leysti reyndar af sem skipstjóri eftir að Sturla Þórðarson tók við skipstjórn.
Árið 2010 festi Síldarvinnslan kaup á Beiti sem áður hét Margrét og var ég þá ráðinn skipstjóri á móti Sturlu Þórðarsyni. Árið 2013 eru fest kaup á nýjum Beiti, áður Polar Amaroq, og ræðst ég þá sem skipstjóri á það skip á móti Tómasi Kárasyni. Árið 2015 fer ég yfir á Börk, en það skip heitir nú Barði. Þar var ég skipstjóri á móti Hjörvari Hjálmarssyni. Síldarvinnslan fær núverandi Börk árið 2021 og við Hjörvar vorum skipstjórar á því skipi þar til ég lét af störfum um síðastliðin áramót.
Ég hef verið á uppsjávarveiðiskipum frá árinu 1978 og þar vildi ég vera. Þó kom fyrir að ég leysti af á togurum Síldarvinnslunnar og hjá Einari, yngsta bróður mínum, sem gerði út snurvoðarbát. Uppsjávarveiðarnar eru spennandi og fjarri því að vera einhæfar. Tegundirnar sem eru veiddar eru síld, loðna, makríll og kolmunni. Vissulega eru miklar sveiflur í þessum veiðum. Síldin hefur stundum leikið okkur grátt og allir vita að loðnuleysisár koma. Tilkoma makrílsins á árunum 2006 – 2007 breytti auðvitað afskaplega miklu og kolmunnaveiðarnar skipta útgerðir uppsjávarveiðiskipanna miklu máli.
Þróunin í veiðum uppsjávartegunda hefur verið sú að veiðar í nót hafa farið minnkandi en þess í stað hefur sífellt meira verið veitt í flotvörpu. Það er með þessa þróun eins og margt annað að töluvert er um hana rætt.
Gríðarlegar breytingar
Á mínum sjómannsferli hafa orðið gríðarlegar breytingar á störfum og aðbúnaði sjómanna og þessar breytingir eru afar jákvæðar. Hægt er að taka ýmis dæmi um breytingarnar. Í fyrsta lagi ber að nefna stærð skipanna. Þegar ég hóf mín störf á Magnúsi var hann fulllestaður með 500 tonn en núverandi Börkur getur tekið 3.250 tonn og þá er aflinn sjókældur um borð. Tækjabúnaður um borð í skipunum hefur tekið gríðarlegum breytingum og nú á tímum getur skipstjóri fylgst með flestu sem máli skiptir við veiðarnar á tölvuskjám. Allur aðbúnaður um borð hefur tekið stakkaskiptum, íbúðir skipverja eru huggulegar og það er gjarnan salur þar sem unnt er að horfa á sjónvarp og annar þar sem líkamsrækt er stunduð.
Einn er sá þáttur sem hefur breyst mikið og það eru möguleikar til samskipta. Það hefur átt sér stað samskiptabylting. Fyrstu árin mín á sjónum var einungis ein talstöð til staðar í hverju skipi. Síðan bættist við nmt – sími sem var staðsettur í brúnni. Nú eru allir með sinn síma og auk þess á netinu þannig að unnt er að hafa samskipti við allt og alla hvenær sem er. Þetta er ótrúleg breyting.
Skipsfélagar og samstarfsmenn skipta öllu máli
Ljósm. Hjörvar Moritz Sigurjónsson
Fyrir skipstjóra skiptir öllu máli að hafa trausta og góða áhöfn. Ég hef svo sannarlega verið heppinn með mannskap og til að ná árangri í veiðum þarf auðvitað að hafa góð veiðarfæri og gott skip en öllu máli skiptir að hafa mannskap sem kann til verka og er duglegur og samviskusamur.
Ýmsir skipsfélagar eru afar eftirminnilegir. Ég var hvað lengst með Sturlu Þórðarsyni og Sigurði Karli Jóhannssyni og átti við þá gott samstarf. Marga fleiri mætti nefna. Fyrir kom að eldri sjómenn voru í áhöfnum þeirra skipa sem ég var á og af þeim mátti margt læra. Ég man til dæmis eftir því þegar Birgir Sigurðsson var með okkur á Berki. Biggi var þaulreyndur sjómaður auk þess að vera bráðskemmtilegur. Það var alltaf fjör í kringum hann og reynsla hans kom oft að góðum notum.
Við skipstjórarnir á Síldarvinnsluskipunum þurftum auðvitað að vera í miklu sambandi við stjórnendur fyrirtækisins og þá ekki síst útgerðarstjórana. Þegar ég hóf störf var Jóhann K. Sigurðsson útgerðarstjóri, síðan tók Freysteinn Bjarnason við af honum árið 1995 og Gunnþór B. Ingvason tók við af Freysteini árið 2005. Það var gott að eiga samskipti við alla þessa menn og eins þá sem sinntu öðrum verkefnum sem tengdust útgerðinni.
Tók ákvörðun fyrir löngu um að hætta í lok árs 2025
Sumum finnst ég vera að láta af störfum býsna snemma en staðreyndin er sú að það er langt síðan ég tók ákvörðun um að hætta í lok árs 2025. Ég var semsagt ekki orðinn 65 ára gamall þegar ég lét af störfum en útiloka ekki að taka að mér einhver tímabundin verkefni í framtíðinni. Allavega er ég nýbúinn að endurnýja réttindaskírteinið svo ég get hlaupið til með litlum fyrirvara.
Nú ætla ég að leggja áherslu á að sinna ýmsu sem mér finnst skemmtilegt. Ég á lítinn sjö metra bát sem heitir Bylgja og nú ætla ég að nota hann miklu meira en ég hef gert til þessa. Á honum er gaman að veiða í soðið og svo er alltaf spennandi að fara á skitterí.
Nú þegar ég hætti í föstu starfi er að sjálfsögðu hugsað til baka. Sem betur fer er margs að minnast sem er gott og skemmtilegt. Þegar hugsað er um sjómannsferilinn er manni þakklæti efst í huga, þakklæti í garð skipsfélaga og þeirra sem samskipti voru höfð við á meðan á ferlinum stóð. Sem betur fer eru endurminningarnar ljúfar og góðar og maður fer sáttur og glaður frá borði.
