Með fullfermi í fyrsta túr

Barði NK. Ljóm. Hákon ErnusonBarði NK. Ljóm. Hákon ErnusonÍsfisktogarinn Barði NK kom til Neskaupstaðar í nótt. Skipið var kjaftfullt, með 112 tonn, og var uppistaða aflans stór og fallegur þorskur. Skipstjóri í veiðiferðinni var Bjarni Már Hafsteinsson og var þetta fyrsta veiðiferð hans í skipstjórastólnum á Barða. Í samtali við heimasíðuna sagði Bjarni að nú væri loksins genginn stór fiskur á hefðbundin austfirsk togaramið en að undanförnu hefur þar einungis fengist smár fiskur. Þá sagði Bjarni að í veiðiferðinni hefði orðið vart við makríl á Fætinum. „Þessi veiðiferð gekk ágætlega rétt eins og fyrsta veiðiferðin mín sem skipstjóri á Bjarti NK á sínum tíma og það er alltaf gott að byrja vel. Við hófum veiðar á Lónsbugtinni og vorum þar í ýsu en afli var heldur tregur. Þá var haldið á Lúlla og Lovísu og reyndar þaðan upp undir Borgarstjórann og var aflinn þar sæmilegur. Næst lá leiðin á Undirbyrðarhrygg og þaðan út á Þórsbanka í karfa og ufsa. Síðan veiddum við í Vonarbrekku og norður undir Herðablað og þar fékkst stór og góður þorskur. Í reyndinni var þar aðgæsluveiði,“ sagði Bjarni.

Gert er ráð fyrir að Barði haldi á ný til veiða á morgun.

Aðalfundur Síldarvinnslunnar verður 9. júní

Aðalfundur Síldarvinnslunnar verður 9. júníAðalfundur Síldarvinnslunnar hf. verður haldinn föstudaginn 9. júní nk. á Hótel Hildibrand í Neskaupstað og hefst kl. 11.00

Dagskrá:

  1. Skýrsla stjórnar
  2. Endurskoðaðir reikningar lagðir fram til staðfestingar
  3. Tekin ákvörðun um greiðslu arðs
  4. Tillaga stjórnar um starfskjarastefnu
  5. Ákvörðun tekin um þóknun stjórnar félagsins
  6. Stjórn félagsins kjörin
  7. Kosning endurskoðenda
  8. Önnur mál, löglega fram borin

Síldarvinnslan festi kaup á stóru loðnu- og kolmunnaveiðiskipi árið 1973

Síldarvinnslan festi kaup á stóru loðnu- og kolmunnaveiðiskipi árið 1973Í tilefni þess að Síldarvinnslan verður 60 ára hinn 11. desember nk. munu birtast pistlar um sögu fyrirtækisins á heimasíðunni af og til út árið. Hér verður fjallað um kaupin á Berki NK árið 1973 og útgerð skipsins.

Síldarvinnslan hóf útgerð árið 1965 með tveimur bátum sem smíðaðir voru einkum með síldveiðar í huga. Árið 1967 voru Síldarvinnslubátarnir orðnir fjórir talsins og enn snerist allt um blessaða síldina. En þá dundu ósköpin yfir; síldin hvarf og nauðsynlegt var að aðlaga skipaflotann nýjum aðstæðum. Á árunum 1970 – 1973 var floti fyrirtækisins algerlega endurnýjaður. Skuttogarinn Barði var keyptur 1970 og árið 1973 kom Japanstogarinn Bjartur í fyrsta sinn til heimahafnar í Neskaupstað. Þá festi Síldarvinnslan einnig kaup á stóru uppsjávarveiðiskipi árið 1973 og fékk það nafnið Börkur. Þetta uppsjávarveiðiskip var 1.000 lestir að stærð og voru margir til að efast um þessi skipakaup, en Jóhann K. Sigurðsson þáverandi framkvæmdastjóri útgerðar Síldarvinnslunnar skýrði þau með greinargóðum hætti. Hann sagði að nauðsynlegt væri fyrir fyrirtækið að eignast stórt loðnuskip því þegar loðnan veiddist langt í burtu væru eldri skip fyrirtækisins ekki nægilega stór til að stunda veiðarnar og sigla með aflann heim en það var oft 14-18 tíma sigling. Sigling með fullfermi svo langa leið væri illframkvæmanleg á litlum skipum í misjöfnum vetrarveðrum. Mikilvægt væri fyrir verksmiðju fyrirtækisins að fá meira hráefni til vinnslu og þetta stóra skip hentaði vel til að tryggja það. Þá benti hann á að menn væru fyrir alvöru farnir að hugsa til kolmunnaveiða og yrði skipið útbúið með flotvörpubúnað til slíkra veiða.

Börkur var fjögurra ára gamalt verksmiðjuskip smíðað í Noregi árið 1968. Það hafði verið í eigu norsks fyrirtækis en skráð með heimahöfn í Hamilton á Bermudaeyjum. Skipið hafði verið gert út til nótaveiða við strendur Afríku en útgerðin hafði gengið illa. Þegar Síldarvinnslan festi kaup á skipinu var fiskimjölsverksmiðja um borð en hún var tekin úr og seld.

Börkur kom í fyrsta sinn til heimahafnar í Neskaupstað 10. febrúar 1973 og vakti koma skipsins mikla athygli. Rætt var um stærð þess og hvort það hentaði til loðnuveiða vegna stærðarinnar. Þá voru deildar meiningar um það hvort raunhæft væri að gera skipið út til kolmunnaveiða.


Börkur NK kemur með 1.350 tonn af loðnu til löndunar á vertíðinni 1984. Ljósm. Guðjón B. MagnússonBörkur NK kemur með 1.350 tonn af loðnu til löndunar á vertíðinni 1984. Ljósm. Guðjón B. MagnússonFyrsti skipstjórinn á Berki var Sigurjón Valdimarsson og var hann með skipið allt til ársins 1981. Á árunum 1974-1976 var Hjörvar Valdimarsson einnig skipstjóri á móti Sigurjóni og á árunum 1976-1989 var Magni Kristjánsson með Börk, ásamt Sigurjóni framan af. Síðar áttu Jón Einar Jónsson, Helgi Valdimarsson, Sturla Þórðarson, Sigurbergur Hauksson og fleiri eftir að sitja í skipstjórastóli. Vel gekk frá upphafi að veiða loðnu á Börk og hentaði skipið vel til loðnuveiða. Veitt var með nót og óttinn við að kasthringur skipsins væri svo stór að það þyrfti að nota ógnarstórt veiðarfæri reyndist ástæðulaus. Í upphafi var farið varlega og voru einungis 750 tonn af loðnu sett í skipið en brátt færðu menn sig upp á skaftið. Í febrúar 1974 kom Börkur með 900 tonna farm til Neskaupstaðar og var það stærsti loðnufarmur sem íslenskt skip hafði komið með að landi. Og Börkur bætti um betur því í næstu veiðiferð sló hann fyrra met og kom með 950 tonn. Að því kom að farið var að setja ríflega 1.100 tonn í skipið og loks 1.350 tonn. Þetta þóttu gríðarlega stórir farmar.

Börkur hélt til kolmunnaveiða í fyrsta sinn 8. maí 1973. Ekki varð vart við mikinn kolmunna í veiðiferðinni og kom skipið til heimahafnar með 200 tonn 19. maí. Þetta var í fyrsta sinn sem kolmunna var landað í Neskaupstað og bundu menn miklar vonir við kolmunnaveiðarnar. Augljóst var að ef veiðarnar heppnuðust í framtíðinni myndi starfstími fiskimjölsverksmiðjunnar lengjast og það skipti miklu máli.

Staðreyndin er sú að kolmunnaveiðar Barkar á þessum árum ollu vonbrigðum. Hlé var gert á þeim eftir tilraunina 1973 og þær ekki reyndar á ný fyrr en árið 1976. Á árunum 1976-1982 var skipið sent til kolmunnaveiða á hverju ári að undanskildu árinu 1979. Auk þess sem afli var yfirleitt tregur var verðlagningin á kolmunnanum ekki til að hvetja til veiðanna. Kolmunnaveiðar íslenskra skipa hófust ekki af neinum krafti fyrr en löngu síðar.

Árum saman gekk erfiðlega að finna Berki nægjanleg verkefni og stóð reyndar til að selja skipið árið 1976 en ekki kom þó til þess. Eilíft var verið að leita að verkefnum sem hentaði og lagði Börkur meðal annars stund á síld- og makrílveiðar í Norðursjó fyrstu fjögur sumrin sem Síldarvinnslan átti hann. Síðla sumars 1975 var Börkur sendur til loðnuveiða í Barentshafi en fyrr um árið hafði hann veitt hrossamakríl undan ströndum norðvestur Afríku. Þá má geta þess að um árabil var skipið nýtt til að sigla með ísaðan fisk frá Neskaupstað til Grimsby yfir sumarmánuðina og til baka flutti hann ódýra olíu sem Síldarvinnsluskipin nýttu. Með tímanum jukust verkefni Barkar og að því kom að unnt var að halda honum út til fiskjar á heimamiðum stærstan hluta hvers árs.

Ekki voru gerðar miklar breytingar á Berki fyrstu 25 árin sem hann var í eigu Síldarvinnslunnar ef undan eru skilin vélaskipti árið 1979 en þá fékk skipið öflugri vél. Í janúarmánuði 1998 kom Börkur hins vegar til heimahafnar frá Póllandi þar sem gerðar höfðu verið gagngerar breytingar á skipinu. Það var lengt um tæplega 15 metra, settur á það bakki, perustefni, ný brú og allar vistarverur skipverja endurnýjaðar. Eins var allur spilbúnaður endurnýjaður, skipið útbúið til flotvörpuveiða og kælikerfi sett í lestar. Burðargetan að afloknum breytingum var 1.800 tonn. Staðreyndin var sú að eftir breytingarnar var ekki mikið eftir af hinu upphaflega skipi. Árið 1999 hélt Börkur síðan í vélarskipti til Englands og var þá sett í hann 7.400 hestafla vél.

Börkur NK að lokinni stækkun og breytingum árið 1998. Ljósm. Snorri SnorrasonBörkur NK að lokinni stækkun og breytingum árið 1998.
Ljósm. Snorri Snorrason
Árið 2012 festi Síldarvinnslan kaup á nýjum Berki og fékk gamli Börkur þá nafnið Birtingur. Bar hann það nafn þar til hann var seldur úr landi árið 2016. Kaupandi skipsins var pólskt fyrirtæki og var því gefið nafnið Janus. Janus hefur landað kolmunna á Íslandi á þessu ári og hefur Norðfirðingum þótt vænt um að sjá skipið þegar það hefur komið til löndunar í Neskaupstað.

Afli Barkar (síðar Birtings) á þeim 43 árum sem hann var í eigu Síldarvinnslunnar nam 1.546.235 tonnum og eru líkur á að ekkert íslenskt fiskiskip hafi borið jafn mikinn afla að landi. Því má segja að kaup Síldarvinnslunnar á „stóru“ loðnu- og kolmunnaveiðiskipi árið 1973 hafi reynst vera gæfuspor fyrir fyrirtækið.

 

 

Njósnakapall og hattar fyrir góðbændur og heldrimenn

Njósnakapall og hattar fyrir góðbændur og heldrimennÍ tilefni þess að Síldarvinnslan verður 60 ára hinn 11. desember nk. munu birtast pistlar um sögu fyrirtækisins á heimasíðunni af og til út árið. Hér verður fjallað um tvö tilvik þar sem áhugaverðir hlutir komu upp með veiðarfærum togara fyrirtækisins og sanna enn og aftur að margt býr í djúpinu.


Njósnakapall út af Stokksnesi

Bjartur NK. Ljósm. Jóhann ZoёgaBjartur NK. Ljósm. Jóhann ZoёgaHinn 14. júní árið 1975 festi skuttogarinn Bjartur NK vörpuna í botni á stað sem var 12 sjómílur réttvísandi 103ᵒ frá Stokksnesi. Trollið reyndist afar fast en við illan leik tókst að ná upp hlerunum. Kom þá í ljós að í öðrum hleranum var fastur einhvers konar kapall sem var um það bil 6-7 tommur í þvermál. Ekki reyndist unnt að losa kapalinn þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir og að því kom að ákvörðun var tekin um að höggva á hann. Þegar kapallinn fór í sundur kom í ljós að rafstraumur var á honum. Þeir Bjartsmenn tóku bút af kaplinum og var hann lagður fram við sjópróf sem fóru fram í Neskaupstað þegar í land var komið.


Nokkrum dögum áður en kapallinn festist í veiðarfærum Bjarts höfðu skipverjar orðið varir við torkennilegt skip á þeim slóðum sem togarinn var að veiða á. Þoka var þennan dag og sást skipið ógreinilega en þarna virtist vera um einhvers konar rannsóknaskip eða kapallagningarskip að ræða. Magni Kristjánsson, skipstjóri á Bjarti, upplýsti að kapallinn sem festist í toghleranum væri augljóslega nýkominn í sjó og því var talið líklegt að umrætt skip hefði verið að leggja hann. Þá kom fram að kapallinn hefði verið lagður á fiskisælli slóð og því væri hætta á að hann myndi valda fleiri veiðiskipum tjóni.

Töluverð umræða skapaðist um umræddan kapal og var fljótlega byrjað að tengja hann herstöðinni sem þá var á Stokksnesi. Talið var líklegt að hér væri um njósnakapal að ræða og hefði hann átt að gegna því hlutverki að afla upplýsinga um ferðir kafbáta við landið. Dagblaðið Þjóðviljinn tók málið til umfjöllunar og var þar greint frá því að NATO hefði lagt njósnakapal frá Stokksnesi til Noregs og reyndar einnig frá Reykjanesi til Ameríku. Blaðið fór þess á leit við íslenskar stofnanir að þær gæfu upplýsingar um kapalinn sem Bjartur hafði fest veiðarfærin í en fátt var um svör. Siglingamálastofnun gaf engin svör, Sjómælingar Íslands gáfu engin svör og reyndar ekki Landhelgisgæslan heldur. Þjóðviljinn taldi allt þetta mál hið dularfyllsta en annars einkenndist umræðan um kapalinn af þeirri kaldastríðshugsun sem þá réði ríkjum.

Hattar, vínkútar og fleira góss úr fornu kaupfari

Barði NK. Ljósm. Kristinn BenediktssonBarði NK. Ljósm. Kristinn BenediktssonEitt sinn þegar skuttogarinn Barði NK hífði vörpuna utarlega á Digranesflaki um 20. nóvember 1977 komu ýmsir hlutir upp með henni ásamt fiskaflanum. Í vörpunni reyndust vera brunnir trébjálkar með koparnöglum og benti allt til þess að um væri að ræða hluta af gömlu skipi. Auk trébjálkanna fylgdi ýmislegt áhugavert með. Þarna voru taustrangar, nautshorn, uppvafið leður, vínkútar og – pelar og síðast en ekki síst flókahattar sem án efa voru ætlaðir á höfuð þeirra tíma góðbænda og heldrimanna. Mikið af þessum varningi var meira og minna skemmt af bruna.

Jón Hlífar Aðalsteinsson var skipstjóri á Barða í þessari veiðiferð en þetta var í fyrsta sinn sem hann sat í skipstjórastóli á Barða. Segist hann muna vel eftir þessum óvænta afla sem fékkst í fyrsta holi veiðiferðarinnar. Sérstaklega sé eftirminnilegt að hattarnir sem komu upp í vörpunni voru fjölmargir og í stöflum. Tók Jón Hlífar nokkra hatta með sér í land og færði Skjala- og myndasafni Norðfjarðar þrjá þeirra að gjöf. Guðmundur Sveinsson forstöðumaður safnsins lét hreinsa höfuðfötin en þau voru útötuð í aur. Síðan hafa þessir áhugaverðu flókahattar verið varðveittir á safninu.

Nokkuð ljóst er að hlutirnir sem komu upp með trollinu hjá Barða voru úr fornu kaupfari sem sennilega hefur brunnið og síðan sokkið á þessum slóðum. Þór Magnússon, þáverandi þjóðminjavörður, fékk fregnir af þessum hlutum og hafði samband við skipstjórann símleiðis hinn 24. nóvember 1977. Þór skráði eftirfarandi minnispunkta hjá sér að loknu samtalinu:

Ég talaði við skipstjórann, Jón Hlífar Aðalsteinsson, og hann sagði, að þeir hefðu fengið leifar af skipi, bönd og tré, allmjög brunnið, og í þessu hefðu verið nokkrir brennivínskútar, brennivínspelar, taustrangar, um 60 sm breiðir, mikið af hornum af nautpeningi, karlmannahattar í ströngum, hver settur í annan, leður uppvafið og fleira og fleira. Þeir tóku tappana úr kútunum og hafði verið glögg brennivínslykt úr einum. Þetta var hálf varpa af þessu, en því miður var því nær öllu mokað í sjóinn. Skipstjórinn kvaðst hafa einn kút og einn brennivínspela, í skipi nú væri kannske eitthvað af höttum og öðru dóti og skipverjar myndu hafa eitthvað hjá sér smávegis.


Einn af höttunum sem Barði NK fékk í vörpuna.  Hann er varðveittur á Skjala- og myndasafni Norðfjarðar. Ljósm. Guðmundur SveinssonEinn af höttunum sem Barði NK fékk í vörpuna. Hann er varðveittur á Skjala- og myndasafni Norðfjarðar. Ljósm. Guðmundur SveinssonTaldi þjóðminjavörður að þarna hefði togarinn fengið einstæða hluti í vörpuna og fróðlegt hefði verið að rannsaka þá ítarlega.

Þór Magnússyni voru sendar myndir af höttunum sem varðveittir eru á Skjala- og myndasafni Norðfjarðar og telur hann að þeir séu líklega ekki mjög gamlir, gætu verið frá 19. öld. Fróðlegt væri að kanna hvort einhverjar heimildir greini frá því að kaupfar hafi farist út af Austurlandi á þeim tíma.